بیماری‌‌ها و راه درمان, پیشگیری بهتر از درمان ,دارونامه ,تغذیه سالم

آرتروز (به فرانسوی: Arthrose) یا اُستئوآرتریت (به انگلیسی: Osteoarthritis) بیماری بسیار شایعی است که در تمام مناطق جغرافیایی دیده می‌شود. به این بیماری، ورم مفاصل و استخوان‌ها و آماس مفصلی‌استخوانی هم گفته می‌شود.

آرتروز یک بیماری تخریبی پیش‌رونده در غضروف مفاصل است ولی علی‌رغم نام‌گذاری آن، یک بیماری التهابی نیست (بر خلاف روماتیسم مفصلی) چون التهاب در این بیماری یک عارضه ثانویه می‌باشد.
در آرتروز تحلیل غضروف مفصلی و درگیری استخوان زیر غضروفی داریم که باعث التهاب بافت‌های اطراف می‌گردد. این عارضه ممکن است هر یک از مفاصل را درگیر سازد ولی شایع‌ترین مفاصل درگیر عبارتند از مفاصل دست ،پا، زانو، ران و ستون فقرات. این بیماری بسیار شایع است و در ۲۵٪ ویزیت‌های پزشکان عمومی و ۸۰٪ رادیوگرافی افراد بالای ۶۵ سال دیده می‌شود (البته فقط ۷۰٪ آنان علامت دارند).

_ ساختمان مفصل چیست؟
مفصل جایی است که دو استخوان در کنار هم قرار می‌گیرند. مفصل باعث می‌شود قسمت‌های مختلف بدن نسبت به هم حرکت کنند و حرکت استخوان‌ها در مفصل به علت کششی است که از طریق عضلات به آن‌ها اعمال می‌شود. دو انتهای استخوان‌ها در جایی که با هم مفصل می‌شوند به وسیله پرده بافتی محکمی پوشیده شده که به آن کپسول مفصلی می‌گویند.
در اطراف کپسول مفصلی نوارهای بافتی محکمی قرار دارند که به آن‌ها لیگامان یا رباط می‌گویند و مسئول پایدار کردن مفصل هستند. غضروف یک بافت سخت ولی صاف و قابل انعطاف است که روی انتهاهای استخوان‌ها در محلی که در کنار هم قرار می‌گیرند را می‌پوشاند. مقدار کمی از یک مایع غلیظ و لزج بین دو سر استخوان‌ها و در درون مفصل قرار گرفته که سطح غضروف را لیز کرده و اصطکاک بین دو سطح مفصلی را کم می‌کند و به آن مایع سینوویال Synovial fluid یا مایع مفصلی می‌گویند.
مایع سینوویال به توسط بافت سینوویال ساخته می‌شود. بافت سینوویال لایه‌ای از سلول‌هاست که سطح داخلی کپسول مفصل را فرش کرده است.

_ علت آرتروز یا ساییدگی مفصل چیست؟
آرتروز بیماری مَفصلی است که ابتدا غضروف مفصل را درگیر می‌نماید. غضروف بافتی لغزنده است که انتهاهای استخوان‌ها را در یک مفصل می‌پوشاند. استخوان‌ها داشتن حرکتی آسان بر روی یکدیگر را مدیون غضروف‌های سالم هستند. وظیفه دیگر غضروف‌ها جذب تکانه‌ها در طی حرکات فیزیکی می‌باشد. در بیماری آرتروز غضروف‌ها نازک شده و به‌تدریج در برخی نواحی از بین می‌رود که باعث می‌شود استخوان‌های زیر غضروف‌ها به هم‌دیگر ساییده شوند. نهایتاً درد، التهاب و کاهش حرکت در مفصل به وجود آید. به مرور زمان مفصل شکل طبیعی خودش را از دست می‌دهد و زوائدی استخوانی در لبه‌های آن ایجاد می‌گردد که خود باعث درد و ناراحتی بیشتر می‌شود. برعکس سایر التهاب‌های مفصلی مانند روماتیسم مفصلی، آرتروز تنها مفاصل را درگیر می‌نماید و به سایر اندام‌ها کاری ندارد. روماتیسم مفصلی افراد جوان‌تر را مبتلا می‌کند و ممکن است علاوه بر درگیری مفصل فرد احساس مریضی، خستگی یا تب نماید.
این بیماری معمولا بعد از میان‌سالی بروز پیدا می‌کند و عوامل مختلفی می‌تواند در ابتلا به این بیماری اثرگذار باشد. اما بر اساس آن‌چه در مباحث علمی مطرح است استئوآرتریت در نتیجه کهولت، سن، وزن بالا یا استفاده بیش از حد از مفاصل ایجاد می‌شود.
شایع‌ترین مفاصل درگیر در این بیماری مفاصل دست، ستون‌فقرات و مفاصل تحمل‌کننده‌ی وزن مانند لگن و زانو است.

در صورتی که ابتلا به این بیماری ناشی از صدمات فیزیکی یا بیماری‌ها نباشد، استئوآرتریت اولیه نامیده می‌شود که این بیماری اغلب به دلیل افزایش سن ایجاد می‌شود. با افزایش سن، پروتئین موجود در غضروف مفصلی از بین رفته که سبب لایه لایه شدن آن‌ها و ایجاد شکاف‌های ریز در ناحیه غضروف می‌شود که در نهایت منجر به تخریب کامل غضروف می‌شود. استفاده مکرر مفصلی که غضروف مفصلی آن ساییده شده است به تدریج التهاب غضروف، درد و تورم مفصل را به دنبال خواهد داشت. با از بین رفتن عملکرد غضروف، ما بین استخوان‌ها اصطکاکی ایجاد می‌شود که سبب درد و محدودیت و خشکی در حرکت می‌شود. التهاب غضروف موجب تحریک استخوان‌سازی می‌شود که حاصل این فرآیند ایجاد خارهای استخوانی یا استئوفیت‌ها می‌باشد.

استئوآرتریت ثانویه ناشی از عوامل متعددی چون چاقی، ضربات مکرر، جراحی مکرر، اختلالات متابولیسم، ناهنجاری‌های مادرزادی مفصل، نقرس، دیابت، اختلالات هورمونی و مشکلات ناشی از مشاغل خاص است.

استئوآرتریت زودرس را نیز می‌توان در وزنه‌برداران، فوتبالیست‌ها و کارکنان ارتش به دلیل ضربات مکرر به بافت مفصل (رباط‌­ها، استخوان­‌ها و غضروف مفصلی) مشاهده کرد. استئوآرتریت برخلاف لوپوس یا آرتریت روماتوئید، یک بیماری سیستمیک نیست و تنها درگیری مفاصل در آن وجود دارد.

_ علائم آرتروز
شایع‌ترین علائم استئوآرتریت ( آرتروز )، درد مفاصل است که بتدریج شروع شده و در طول زمان شدت آن بیشتر می‌شود. تغییرات آب و هوا به خصوص سرما و رطوبت ممکن است درد را افزایش دهند.
محدودیت حرکت، خشکی و کاهش انعطاف‌پذیری مفاصل در ابتدای روز بیشتر بوده و بتدریج در طول روز کم می‌شود. البته این خشکی زودتر از خشکی که در روماتیسم مفصلی دیده می‌شود خوب می‌شود و معمولا این بهبود حدود ۳۰ دقیقه زمان نیاز دارد.
تورم و التهاب در مفاصل تحت تاثیر گاهی اوقات ایجاد می‌شود.
تغییر شکل در مفاصل به علت استئوآرتریت ناشایع است اما گاهی اوقات ایجاد می‌شود.
صدا دادن یا ساییده شدن مفاصل در هنگام فعالیت
تعدادی از بیماران ممکن است هیچ‌گونه علائم بالینی نداشته باشند و در عکس ساده تغییرات مفاصل به نفع استئوآرتریت باشد.

استئوآرتریت ( آرتروز ) در ناحیه زانو رایج‌تر است که اغلب به دلیل وزن بالای نیمه‌ی فوقانی بدن و افزایش وزن است. این امر خود موجب تغییر شکل مفصل به صورت خمیدگی به سمت خارج و زانوی پرانتزی می‌گردد. تا کنون درمان موثری جهت درمان این بیماری صورت نگرفته است و درمان‌های دارویی موجود، محافظه کارانه بوده و گاهی پاسخ‌گوی درد، محدودیت حرکت بیمار نیستند. از دیگر روش‌های درمانی در موارد پیشرفت بیماری می‌توان به درمان با سلول‌های بنیادی و تعویض مفصل اشاره کرد که در صورت عدم کنترل بیماری، استئوفیت‌ها در ستون مهره بر روی اعصاب نخاعی فشار آورده و درد شدیدی به همراه گزگز و بی‌حسی ایجاد می‌کند.

_ تست تشخیصی
هیچ تست تشخیصی خونی برای درمان استئوآرتریت وجود ندارد و هدف از درخواست تست‌های خونی رد سایر علل است. رادیوگرافی ساده در تایید تشخیص و رد سایر حالات می‌تواند کمک کننده باشد. روش‌های پیشرفته از قبیل CT یا MRI به ندرت لازم است مگر این‌که تشخیص مورد شک باشد و یا ظن قوی به سایر تشخیص‌ها از قبیل آسیب به منیسک‌ها مطرح باشد.
از رادیوگرافی ساده مفصل می‌توان برای تشخیص یک مفصل مبتلا به آرتروز استفاده کرد که در آن علائم زیر دیده می‌شوند.

کم شدن فاصله مفصلی به عبارت دیگر کم شدن فاصله بین دو سر استخوانی که مفصل را تشکیل داده‌اند.
تشکیل استخوان اضافه در کنار سطح مفصلی استخوان‌ها که به آن‌ها استئوفیت می‌گویند.
افزایش تراکم استخوان در زیر سطح مفصل
ایجاد کیست‌های استخوانی در زیر سطح مفصل
تغییر شکل سطح مفصل و کج شدن امتداد استخوان‌های تشکیل‌دهنده آن

از دیگر تکنیک‌های تشخیصی می‌توان به آرتروسکوپی، جراحی فضای داخلی مفصلی، اشاره کرد. در این روش ناهنجاری‌ها و صدمات وارده به غضروف، رباط‌ها و سایر ساختارهای مفصلی شناسایی شده و در صورت امکان ترمیم می‌شوند. مزیت این روش به جراحی باز، دوره ی نقاهت کوتاه‌تر آن است.

_ درمان
تنها راهکار قطعی موجود برای توقف تخریب غضروف مفصلی و ترمیم آن، کاهش وزن و ممانعت از فعالیت‌های آسیب‌رسان به مفصل است. هدف اصلی درمان، کاهش درد، التهاب و بهبود عملکرد مفصل است. در بیمارانی که درد مشاهده نگردیده است، نیاز به درمان نیست. در بعضی بیماران درمان­‌های محافظه کارانه مثل استراحت، ورزش، کنترل تغذیه، کاهش وزن، فیزیوتراپی، بهبود عوامل شغلی و استفاده از وسایل حمایت‌کننده مثل بریس و عصا کافی است. اما در بیمارانی که اقدامات فیزیکی کافی نیست، درمان‌های دارویی می‌تواند تکمیل کننده باشد. این درمان‌ها به شکل‌های موضعی، خوراکی و تزریق داخل مفصلی تجویز می‌شوند و در صورت ناموفق بودن روش‌های فوق، جراحی الزامی است.
استراحت مفصل و پرهیز از کارهایی که درد را تشدید می‌کند، فشار وارده به مفصل را کاهش داده، درد و تورم را تخفیف می­‌دهد. انجام فعالیت‌های ورزشی تا جایی که سبب بروز درد نشود، مانع پیشرفت آرتروز می­‌شوند. این امر با مکانیزم‌های زیر بدست می‌آید.

بالا بردن قدرت عضلات اطراف مفصل و پررنگ‌تر کردن نقش حفاظتی عضلات
جلوگیری از خشکی مفاصل و بهبود تحریک آن‌ها
کاهش وزن و بالا رفتن استقامت بدنی

_ داروهای تجویزشده‌تان را مصرف کنید
پزشک شما برای‌تان داروهایی را تجویز کرده است که به کنترل درد و سایر علائم آرتروز کمک می‌کنند. همچنین، داروهایی را تجویز کرده است که بر پیشرفت بیماری آرتروز تأثیر بگذارد و آن را کند می‌کند. برای این‌که داروها تأثیرگذاری بیشتری داشته باشند، باید آن‌ها را هما‌ن‌گونه که تجویز شده‌اند مصرف کنید. حتما خودتان می‌دانید که این مورد یکی از بدیهی‌ترین چیزها برای مبارزه با هر بیماری است.

نکات مربوط به مدیریت درد آرتروز و نیز نکات مرتبط با داروها و چالش‌های روزانه را بیاموزید. البته شما باید داروهایتان را نیز مصرف کنید، مگر نه؟ و ممکن است گاهی به‌راحتی مصرف داروها را سرسری بگیرید و آنها را فراموش کنید، اما لزوما نباید این‌طور باشد و شما می‌توانید مصرف داروها را به خود یادآوری کنید. خودتان بهترین روش یادآوری را بهتر از هر کس می‌دانید. این مسئله را در اولویت قرار بدهید. برای مبارزه با آرتروز باید حتما داروهای تجویزشده را طبق دستور پزشک و به‌موقع مصرف کنید.

مسکن خفیف مثل آسپرین و استامینوفن پاسخ‌گوی درد بسیاری از بیماران است که بر طبق مطالعات، دوز کافی استامینوفن در کاهش درد استئوآرتریت زانو با سایر داروهای ضدالتهاب برابری می‌کند و همچنین عوارض کمتری دارد. از سایر درمان‌های موجود، می‌توان لوسیون‌های ضدالتهاب مانند دیکلوفناک رو نام برد. اگر درد بیماری کاهش نیابد، داروی بعدی، ضدالتهاب‌های غیراستروییدی مانند آسپیرین، ایبوپروفن و ناپروکسن یا مهارکننده‌های مانند سلکوکسیب است.

علاوه بر درمان‌های دارویی خوراکی، درمان‌های دیگری که به بیمار کمک می کنند عبارتند از:
تزریق استروییدها (کورتون) به داخل مفصل برای کاهش درد و التهاب که در سال‌های دور انجام می‌گرفت و با پیدایش درمان‌های جدیدتر و مؤثرتر، به ندرت انجام می‌شود.
تزریق مایع مفصلی مصنوعی (اسید هیالورونیک) به داخل مفصل که به مدت ۳ تا ۶ ماه موجب کاهش درد بیمار می‌شود.
پماد فلفلبرای تسکین درد
فیزیوتراپی: اگر پس از ۶ تا ۸ هفته موجب بهبود درد نشود، احتمالا ادامه آن نیز موثر نخواهد بود.
پیوند سلول‌های بنیادی می‌تواند زانوهای آسیب‌دیده را درمان کند

در صورت درد شدید مقاوم به درمان و عدم امکان جراحی، تزریق هیالورونیک اسید به داخل مفصل کمک کننده است. هیالورونیک اسید به صورت موقت مایع مفصلی را حفظ می‌کند. توان مفصل را افزایش داده و احتمالا روی گیرنده‌های درد اثر مستقیم دارد.

_ درمان جراحی
جراحی در موارد بسیار شدید گزینه انتخابی است که آرتروسکوپی ترمیم پارگی غضروف را بدون جراحی باز میسر می‌کند. در بیمارانی که مفصل دچار تغییر شکل شده خصوصا برخی تغییر شکل­‌های زانو، استئوتومی به کار می‌رود که در این روش قسمتی از استخوان که برهم زنده تعادل است برداشته می‌شود. آرترودز (جوش دادن استخوان­‌ها و ثابت کردن مفصل) و تعویض مفصلی روش‌هایی هستند که در موارد شدید تخریب مفصلی به کار می­‌روند.

_ سلول درمانی
در این شیوه سلول‌های مزانشیم (با نام محصولی مزوسترسل) از ناحیه مغز استخوان جدا شده و به ناحبه دچار عارضه آرتروز تزریق می‌شود. سلول‌های مزانشیم دارای قابلیت تکثیر و تمایز به انواع رده‌های مختلف استخوان‌ساز، غضروف‌ساز و چربی‌ساز می‌باشد. این سلول‌ها با واسطه پیام‌های .شیمیایی حاصل از بافت آسیب‌دیده، به آن ناحیه مهاجرت کرده و تمایز می‌یابد. در نتیجه گزینه مناسبی جهت درمان بیماری آرتروز می‌باشد.

_ رژیم غذایی سالم و سرشار از غذاهای ضدالتهاب داشته باشید
البته رژیم غذایی سالم به همه‌ی افراد توصیه می‌شود. این امری بدیهی‌ست که همه باید غذای سالم مصرف کنند، اما افراد مبتلا به آرتروز، به‌ویژه مبتلایان به آرتروز از نوع التهابی، علاوه‌بر مصرف غذاهای سالم باید بدانند که کدام غذاها به درمان التهاب کمک می‌کنند و کدام غذاها التهاب را افزایش می‌دهند. در این زمینه، می‌توان با آزمون و خطا متوجه این قضیه شد، چراکه آزمون و خطا ارزش مبارزه با آرتروز را دارد.

_ به‌طور مداوم در فعالیت‌های بدنی و ورزشی شرکت کنید
این خیلی مهم است؛ به‌قدری که شاید باید در رتبه‌ی نخست این فهرست قرار می‌گرفت. هرچقدر از اهمیت ورزش و فعالیت بدنی برای بیماران مبتلا به آرتروز سخن بگوییم، کم است. اما باز هم باید خاطرنشان کرد که این روش‌ها ترتیب و اولویتی ندارند؛ بلکه مبتلایان به آرتروز باید همه‌ی این اقدامات را برای مبارزه با آرتروز انجام دهند. ورزش، فعالیت بدنی و تحرک برای تقویت عضلات اطراف مفاصل خیلی مفید است. همچنین، به تقویت استخوان و نیز قوای کلی و سطح انرژی بدن کمک شایانی می‌کنند. ورزش همچنین بر کیفیت خواب، توانایی در حفظ وزن ایده‌آل و سلامت کلی بدن تأثیر به‌سزایی دارد. نباید آن را گزینه‌ای اختیاری درنظر گرفت، بلکه ورزش و فعالیت بدنی برای مبارزه با آرتروز یک الزام است. ورزش و فعالیت فیزیکی را ترجیحا هر روز ولی قطعا به‌طور مرتب انجام دهید.

_ خواب کافی داشته باشید
واقعیت است که مبتلایان به آرتروز با مشکلات خواب دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند، اما ازآنجاکه این مشکلات نادیده گرفته می‌شوند، به مشکلات بزرگ‌تری تبدیل می‌شوند. مبتلایان به آرتروز خیال می‌کنند که چاره‌ای برای حل این مشکل نیست. اما باید بدانید که روش‌هایی برای مبارزه با کم‌خوابی وجود دارد. اگر شما هم با کم‌خوابی و مشکلات مرتبط با خواب دست‌و‌پنجه نرم می‌کنید، این مسئله را با پزشک خود درمیان بگذارید. با اینکه واقعیت این است که آرتروز در خواب شما تداخل ایجاد می‌کند، اما باید بدانید که توجه به مشکل کم‌خوابی نیمی از روند مبارزه با آرتروز است.

_ هنگام انجام فعالیت‌های روزانه بر محافظت از مفاصل خود تمرکز کنید
حرکات بدنی نامناسب می‌تواند باعث افزایش درد مفاصل مبتلا به آرتروز شما شود و حتی به مفاصل سالم نیز آسیب وارد کند. باید نسبت‌به محافظت از مفاصل خود هوشیار باشید. درواقع این نکته خیلی فراتر از توجه به وضعیت بدنی مناسب است. محافظت از مفصل عبارت است از استفاده‌ از دستگاه‌های کمک‌کننده هنگام ضرورت و نیاز، برقراری توازن بین کار و استراحت، مراقبت از وزن بدن و نگه داشتن آن در حد ایده‌آل جهت جلوگیری از وارد آمدن فشار اضافی بر مفاصل. این‌ هدف نهایی اصول محافظت از مفاصل است؛ جلوگیری از وارد آمدن فشار بر مفاصل به هر نحو و در هر زمان که ممکن است. این بخش بزرگی از مبارزه با آتروز است.

_ تلاش کنید سطح استرس خود را پایین بیاورید
محققان می‌گویند که استرس می‌تواند برخی از انواع آرتروز، نظیر روماتویید را در افراد مستعد ایجاد کند. بسیاری از مبتلایان به آرتریت روماتویید می‌توانند به اتفاقی اشاره کنند که چند ماه قبل از شروع اولین علائم آرتروز برای آنها رخ داده است و طی آن استرس زیادی متحمل شده‌اند. شاید شما فکر کنید آن اتفاق و ایجاد علائم آرتروز در فرد تصادفی بوده است. چه کسی واقعا می‌داند؟ اما به‌هرحال این نظر پذیرفته شده است که استرس می‌تواند باعث آرتروز شود. از این جهت استرس خواه در بروز آرتروز تأثیر داشته باشد و خواه آن را بدتر کند، باید به تأثیر آن واقف باشید و تا جایی که می‌توانید، استرس خود را کنترل کنید. به‌یاد داشته باشید که این خود بخشی از روند مبارزه با آرتروز است.

_ اگر کمک نیاز دارید، درخواست کنید
محدودیت‌های فیزیکی و کارکردی، بخشی از زندگی یک فرد مبتلا به آرتروز است. هرچقدر هم قصد انکار این مسئله را داشته باشید، به‌هرحال باید قبول کنید که دیگر نمی‌توانید کارهایی را که قبلا انجام می‌دادید، به‌راحتی انجام دهید. آرتروز باعث می شود تا کارهای خانه، خرید و تمیز کردن منزل برای‌تان دشوار شود. فعالیت‌های روزمره‌ و عادی برای‌تان سخت‌تر خواهد بود. وضعیت خوبی نیست. ممکن است مجبور به درخواست کمک شوید. یادتان هست آخرین‌بار دوستان و اعضای خانواده‌تان به شما گفتند اگر کمکی خواستید از آنها طلب کنید. حالا وقتش است. این هم بخشی از روند مبارزه با آرتروز است.

_ هر روز به چیزی «بله» بگویید
آرتروز بر زندگی‌تان سایه می‌اندازد. البته اینکه این سایه تا چه اندازه تیره و بلند است، بسته‌به شدت بیماری متغیر است. ممکن است آرتروز وارد زندگی شما شود و روند عادی زندگی‌تان را مختل کند. وقتی پیشرفت کند و وضع بدتر شود، طبیعتا بر آن کارهایی که نمی‌توانید انجام دهید متمرکز خواهید شد، نه کارهایی که قادر به انجام‌شان هستید. مبارزه با این وضع همان‌قدر اهمیت دارد که مبارزه با جوانب فیزیکی آتروز. وقتی خواستید به چیزی نه بگویید، مبارزه را به خود یادآوری کنید و درعوض بله بگویید. اگر برنامه این شد که به پیاده‌روی بروید (برای ورزش و فعالیت بدنی) بله بگویید، اگر دوست‌تان شما را به ناهار دعوت کرد بله بگویید، اگر یکی از اعضای خانواده شما را به گشت‌و‌گذار در طبیعت و نگاه کردن به آسمان پرستاره و پرندگان دعوت کرد بله بگویید.اینها تنها نمونه هستند، اما جان کلام این است که به‌هرترتیب خود را از درد دور کنید – و این کار را هر روز انجام دهید!

_ هر روز به چیزی «نه» بگویید
بخشی از یادگیری تعامل با آتروز این است که توازن و تعادل را بلد شوید، بدین معنی که حد خود را بدانید و زیاده‌روی نکنید. محدودیت‌های فیزیکی‌ای وجود دارند که واقعیت بیماری شما هستند و شما باید آنها را بپذیرید. اینکه بپذیرید کارهایی هستند که دیگر نمی‌توانید مثل قبل آنها را انجام دهید سخت است. گاهی اوقات، داشتن مهارت نه گفتن نه‌تنها عیبی ندارد، بلکه گاهی حتی لازم و ضروری است. قبول واقعیت بیماری بخشی از برنده شدن در مبارزه با آرتروز است.

_ مشکلات‌تان را پیوسته ارزیابی کنید
بررسی کنید و ببینید که کدام‌یک از چالش‌ها و مشکلات مرتبط با آرتروز که در زندگی‌تان برجسته‌تر هستند، به توجه بیشتری نیاز دارند. مثلا آیا دردتان به‌طور کافی کنترل نمی‌شود؟ آیا افسرده هستید؟ آیا برای انجام کارهای منزل یا در بیرون با مشکل مواجه هستید؟ آیا به‌خاطر هزینه‌ی مراقبت‌های درمانی با مشکلات مالی مواجه هستید؟ حس می‌کنید کسی وضعیت شما را درک نمی‌کند؟ خوب است بدانید برای حل مشکلات، به اولین نفری که باید مراجعه کنید پزشک‌تان است. گرچه پرشک‌تان فورا برای تک‌تک مشکلات‌تان چاره‌ای نمی‌اندیشد، اما قادر به راهنمایی شما خواهد بود یا می‌تواند شما را به کسانی که راه‌حلی برای مشکلات‌تان دارند معرفی کند. این شما هستید که باید مشکلات خود را بیان کنید و آنها را به‌طور روشن بازگو کنید و کمک بخواهید. اگر مشکل را ندیده بگیرید یا لب باز نکنید و آن را مطرح نکنید، هیچ‌کس نخواهد فهمید و مشکل هم به قوت خود باقی خواهد بود. فقط یادتان باشد که گفت‌وگو و استقامات بخشی از روند مبارزه با آرتروز است.

منابع:

۱- fa.wikipedia.org

۲- celltech.ir

۳- chetor.com

بیماری‌‌ها و راه درمان, پیشگیری بهتر از درمان ,دارونامه ,تغذیه سالم

لخته شدن خون در پا یا همان لخته وریدی که به نام ترومبوز سیاه‌رگی عمقی یا DVT شناخته می‌شود یکی از مشکلات وریدهای پا می‌باشد.

_ لخته شدن خون در پا نشانه چیست؟
‎DVT‏ نوعی بیماری است که در اثر لخته شدن خون در پاها به وجود آمده و جریان خون در رگ‌‏های آسیب دیده را کند می‌کند. اغلب بیماران به دلیل ورم پا ناشی از لخته خون به دکتر واریس یا اورژانس بیمارستان مراجعه می‌نمایند. در نگاه اول علت لخته شدن خون در پا ممکن است مصرف قرص‌های ضدبارداری طی چند روز قبل یا شاید مسافرت طولانی هوایی یا ماشینی بیمار باشد.

گاهی بیماران پس از جراحی و یا سرطان نیز دچار لخته شدن خون در پا یا لخته وریدی می‌شوند. نکته مهم در بیماران مبتلا به لخته وریدی با ورم پا یک طرفه آن‌ست که هر چه سریع‌تر به متخصص واریس پا مراجعه نمایند.

_ لخته شدن خون در ریه
بیمار دچار لخته پا در اولین اقدام از حرکت روی پای مبتلا به لخته وریدی و دچار ورم اجتناب نمایید؛ زیرا خطر حرکت لخته شدن خون در پا و شانس وارد شدن آن به ریه در بیماران دچار لخته وریدهای عمقی چندین برابر می‌شود. این در واقع همان چیزی است که آمبولی ریوی و یا لخته ریوی نامیده می‌شود و تهدید کننده حیات است.

_ علل لخته شدن خون در پا
لخته خون برای جلوگیری از خونریزی در بدن تشکیل می‌شود اما اگر لخته در محل نامناسب و بی‌دلیل ایجاد شود باعث بروز مشکلات جدی می‌گردد.

لخته حالت ژله‌ای یا نیمه جامد دارد که می‌تواند منجر به انسداد در مسیر وریدها شود و جریان خون را با اختلال مواجه کند از طرفی ممکن است تکه‌ای از این جسم نیمه جامد جدا شود و همراه با جریان خون سفر در وریدهای بدن را شروع کند و به نقاطی مثل ریه و… برود و تهدیدی برای زندگی فرد باشد.

لازم است برای پیشگیری از بروز این عارضه علت بروز لخته خون را بشناسیم. شناخت علل، کمک می‌کند به شکل آگاهانه از ایجاد لخته خون بتوان جلوگیری کرد.

عوامل خطر و علل بروز لخته را می‌توان به موارد ذیل خلاصه کرد.

بستری شدن در بیمارستان به علت جراحی یا بیماری و نیز بی تحرکی برای مثل یک مسافرت طولانی، پشت میزنشینی بدون وقفه می‌تواند باعث بروز لخته شود.
جراحی‌های بزرگبه خصوص در ناحیه لگن، حفزه شکمی و زانو می تواند باعث برزو لخته شود.
تعویض مفصل زانو و لگن
شکستگی استخوان یا اسیب شدید به عضلات ممکن است با آسیب به وریدها و در نهایت لخته همراه باشد.
برخی انواع سرطان و درمان سرطان زمینه ساز بروز لخته‌اند.
در دوران بارداری و حتی تا ۳ ماه پس از زایمان خطر بروز لخته بالاتر از وضعیت معمول است.
مصرف قرص یا کپسول کاشت استروژن به منظور پیشگیری از بارداری خطر بروز لخته را افزایش می‌دهد.
هورمون درمانی با استروژن
داشتن تاریخچه مشکل ترومبوز ورید عمقی در گذشته
رگ‌های واریسی
تاریخچه خانوادگی از ترومبوز ورید عمقی یا مشکلات مربوط به لختگی خون در بدن
بیماری‌های قلبی
ورم مزمن در ناحیه پا
چاقی بیش از حد
بیماری التهاب روده‌ها
خشکی بدن
سپسیس
عدم جابجایی و تحرک فیزیکی برای مدت طولانی
انجام عمل جراحی
داشتن ۶۵ سال سن یا بیشتر
استفاده از هورمون‌ها به خصوص برای کنترل بارداری ( در این مورد با پزشک خود مشورت کنید)
داشتن سابقه سکته و یا فلج بودن
استفاده از یک ورودی مخصوص که پزشک برای دادن دارو تجویز کرده است.

_ نشانه‌های وجود لخته خون در پا
۱- قرمزی پا
تغییر رنگ خفیف در پوست ناحیه لخته خون یکی از نخستین نشانه‌های ایجاد لخته خون در پا است. در صورت مشاهده وصله‌های قرمز رنگ پوست در پاهای خود، باید این مساله را با پزشک متخصص واریس در میان بگذارید.

۲- تورم پا
تورم دردناک ممکن است در محل لخته خون شکل بگیرد، مخصوصا اگر لخته در ناحیه قوزک یا ساق پا باشد. این نوع تورم ناشی از لخته خون به روش‌های درمانی مانند استفاده از کمپرس‌های گرم یا سرد واکنشی نشان نمی‌دهد.

۳- افزایش ضربان قلب
با بزرگ شدن اندازه لخته خون، بدن تلاش خود را برای از بین بردن لخته بیشتر می‌کند که نتیجه آن افزایش ضربان قلب است. افزایش ضربان قلب می‌تواند موجب نشانه‌های روانی از جمله اضطراب و هراس شود.

۴- سیاهرگ‌های متورم
گاهی اوقات، یک لخته خون سرسخت خود را از طریق تورم در سیاهرگ‌های سطحی نشان خواهد داد. اگر چنین پدیده‌ای را در دیگر قسمت‌های بدن مشاهده نکردید، حتما باید توجه ویژه‌ای به این نشانه داشته باشید.

_ تشخیص لخته خون در پا
پزشک متخصص واریس اغلب برای تشخیص لخته شدن خون در پا یا لخته وریدی ،از سونوگرافی داپلر برای بررسی ورید پای متورم استفاده می‌کند.

_ خطرات لخته شدن خون در پا
در صورت عدم درمان لخته وریدی یا همان ترومبوز سیاهرگی عمقی ( DVT ) خطرات بالقوه لخته شدن خون در پا عبارتند از: گسترش لخته، رها شدن لخته و ورود به ریه، مشکلات پس از لخته مانند احساس خستگی و سنگینی مداوم پا و ورم پا در اثر لختگی خون و زخم‌های مزمن روی پا

_ درمان قطعی dvt

۱- بستری کردن بیمار مبتلا به لخته وریدی و شروع داروهای تزریقی و همزمان خوراکی وارفارین. در مجموع مصرف وارفارین مشکلات خاص خور را دارد؛ اول این‌که میزان وارفارین در افراد گوناگون متفاوت است. مثلا: ممکن است بیمار دچار لخته خون در پا تنها با مصرف قرص به هدف درمانی برسد ولی بیماری دیگر با مصرف روزانه ١٠ میلی‌گرم به دوز درمانی لخته وریدی نرسد.

مشکل دیگر وارفارین آن‌ست که در هفته‌های اول بصورت هفتگی لازم است، بیمار مبتلا به لخته رگ‌های پا آزمایش دهد تا از تاثیر میزان دارو مطمئن شود. پس از رسیدن به دوز مناسب درمانی، تکرار ماهیانه آزمایش پی تی و ای ان آر ( PT ) و ( INR) لازم می‌باشد.

۲- به برکت معرفی داروهای جدید امروزه جایگزین مناسبی برای وارفارین بنام ریواروکسابان پیدا شده که برای شروع دارو نیاز به بستری بیمار دچار لخته شدن خون در پا یا همان بیماری لخته وریدی نیست. حتی لازم نیست طی دوره درمان آزمایش خاصی از بیمار گرفته شود.
در بیمارانی با لخته شدن خون در پا که بنا به دلایلی از قبل وارفارین مصرف می‌کنند نیز می‌توان به راحتی ریواروکسیبان را جایگزین نمود تا نیاز نباشد ماهیانه پی تی و ای ان آر آن‌ها بررسی شود.
حتی در بیمارانی که ریواروکسابان مصرف می‌کنند، آماده‌سازی ایشان برای جراحی نیز نسبت به مصرف وارفارین ساده‌تر است و فقط یک روز قطع دارو کافی است؛ در حالی‌که وارفارین حدود پنج روز باید کنار گذاشته شود.
بیمارانی که برای آریتمی قلبی و یا بدلیل آمبولی ریوی یا سابقه لخته شدن خون در پا مکرر تحت درمان با وارفارین هستند، می‌توانند با متخصص قلب و عروق جهت تغییر دارو به این داروی جدید مشورت نمایند.

_ احتیاط‌های لازم در صورت داشتن علائم لخته خون
همه این عوامل می‌توانند خطر بروز لخته را بالا ببرند و نیاز هست در صورت داشتن این شرایط برخی احتیاط‌های لازم صورت گیرد.
برای مثال در طی یک پرواز طولانی نرمش‌های لازم انجام شود. در بارداری تحرک کافی داشته باشید و اگر واریس طنابی دارید قبل از بارداری برای پیشگیری از بروز لخته واریس را درمان کنید.
اگر قرص ضدبارداری مصرف می‌شود مایعات بیشتری مصرف کنید و تحرک و پیاده‌روی داشته باشید و همیشه نظر پزشک‌تان را در خصوص روش مناسب برای پیشگیری از بارداری در سنین مختلف جویا شوید.
در زمان جراحی‌های وسیع فیزیوتراپی، نرمش‌های در بستر انجام شود شاید لازم باشد داروی رقیق‌کننده دریافت شود و حتی جوراب واریس یا جوراب بیمارستانی استفاده شود.

_ عوارض لخته شدن خون در پا
لخته خون در پا بسته به محل تشکیل لخته عوارض مختلفی می‌تواند به دنبال داشته باشد. لخته ممکن است در عروق سطحی بروز کند که با تورم و قرمزی و درد در محل بروز لخته توام است.
لخته ممکن است در عروق اصلی و در اصطلاح در عروق عمقی ایجاد شود. لخته های عروق عمقی معمولا خطر بیشتری دارند.
و از جمله عوارض آن‌ها می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد

آمبولی ریوی
جدی‌ترین عارضه شناخته شده برای لخته خون در عروق عمقی است که در نتیجه جداشدن قسمتی از لخته و طی طریق به سمت ریه بروز می‌کند. یک نفر در بین ۱۰ بیمار مبتلا به لخته خون در عروق عمقی (DVT ) درمان شده دچار آمبولی ریوی می‌گردد
علائم آمبولی ریوی که باید نسبت به آن هشدارهای لازم به بیمار داده شود تا در صورت بروز آن‌ها به موقع اقدام صورت گیرد
۱- تنگی‌نفس
۲- سرفه
۳- خلط خونی
۴- تپش قلب ( ضربان قلب بالا)

_ آمبولی چیست؟
به یک شریان مسدود شده در اثر عوامل غیربدنی نظیر لخته خون و یا حباب‌های هوا، آمبولی می‌گویند. بافت‌ها و ارگان‌های بدن به اکسیژن نیاز دارند که این اکسیژن به کمک جریان خون در بدن جابجا می‌گردد. اگر تامین خون به یک ارگان ( به عنوان مثال مغز، قلب یا ریه‌ها) مسدود شود، ارگان مربوطه بخشی از کارکردهای خود را از دست خواهد داد.

_ خطر مرگ در لخته‌های بزرگ
اگر لخته کوچک باشد می‌تواند هیچ علامتی نداشته باشد. لخته با سایز متوسط با درد قفسه سینه همراه است و لخته‌های بزرگ معمولا مشکل آفرین می‌شوند و حتی کشنده هستند.

_ سندرم پس از لخته
تقریبا نیمی از افراد با سابقه لخته خون عمقی سندرم پس از لخته را تجربه می‌کنند. درد، تورم و تغییر رنگ پوست از علایم سندرم پس از لخته است که برای طولانی مدت بجا می‌ماند و ممکن است حتی به زخم در پوست منجر شود.

_ چگونه لخته خون را از بین ببریم؟
پیشگیری و درمان لخته‌های خونی در حالت پایه شامل استفاده از داروهای ضدانعقاد خون می‌شود. البته این داروها در حالت واقعی منجر به انعقاد نمی‌شوند، اما می‌توانند در کاهش قابلیت خون برای ایجاد لخته تاثیرگذار باشند و از بزرگ‌تر شدن لخته‌های موجود در رگ‌ها نیز جلوگیری می‌کنند.

_ درمان لخته خون سه هدف اصلی را دنبال می‌کند:
۱- لخته بزرگ نشود
۲- تکه‌ای از لخته کنده نشود و باعث آمبولی ریوی نشود
۳- لخته جدید تشکیل نشود

_ داروهای ضدانعقاد خون
داروهای ضدانعقاد خون معمولا در بیمارستان‌ها، به خصوص در ۵ الی ۱۰ روز اول پس از انجام تشخیص پزشک مورد استفاده قرار می‌گیرند.
البته احتمال تجویز این داروها برای استفاده در خانه جهت جلوگیری از بروز مشکلات خونی وجود دارد. برای بسیاری از بیماران، درمان خانگی به کمک داروهای ضد انعقاد خون ممکن است تا هفته‌ها، ماه ها یا سال‌ها پس از بستری شدن در بیمارستان ادامه داشته باشد تا از بازگشت لخته‌های خونی به بدن جلوگیری گردد.
پیگیری روند درمانی به کمک این دسته از داروها بخشی کلیدی و مهم از پروسه درمان شماست. حتما داروهای تجویز شده را طبق دستورالعمل پزشک مصرف کنید، در تمام وقت‌های معاینه شرکت کنید و رابطه مناسب و نزدیکی با پزشک خود داشته باشید.
همیشه در صورت تجربه کردن هرگونه علائم مربوط به لخته شدن خون در پا و یا عوارض جانبی داروهای مصرفی با پزشک خود مشورت کنید. همچنین حتما تاریخچه‌ای از داروهای مصرفی در پروسه درمانی خود را داشته باشید تا در بلند مدت بهتر بتوان شرایط کلی و تاثیر داروها در روند درمانی را ارزیابی کرد. حتما در جلسات مشاوره و معاینه با پزشک تمامی سوالات خود را پرسیده و در صورت نگرانی پیرامون هر موضوعی، آن را به اطلاع وی برسانید.

در ادامه مروری بر دسته‌بندی‌های مختلف از داروهای ضدانعقاد خون و دیگر روش‌های درمانی که معمولا توسط پزشکان مورد استفاده قرار می‌گیرند خواهیم داشت:

_ انواع داروهای ضدانعقاد خون
رایج ترین نوع از داروهای ضدانعقاد خون که توسط پزشکان تجویز می‌شوند، هپارین، وارفارین، هپارین با وزن ملکولی پایین و داروهای ضدانعقادی خوراکی هستند.

_ قرص هپارین برای جلوگیری از لخته خون در پا
داروی تزریقی یا خوراکی که با هدف جلوگیری از رشد لخته و یا تشکیل لخته جدید مصرف می‌شود. برخی از داروهای تزریقی زیر جلدی ( اناکساپارین) و یا وریدی ( هپارین) تجویز می‌شوند.
اقلام داروی خوراکی برای مدت ۳ ماه یا بیشتر لازم است مصرف شوند لازم است مدت زمان اشاره شده توسط پزشک معالج به دقت رعایت شود.

_ قرص وارفارین
مصرف داروی وارفارین همراه با انجام آزمایش خون به صورت ادواری صورت می‌گیرد. همه انواع داروهای رقیق‌کننده قابل استفاده در دوران بارداری و شیردهی نیستند.

_ درمان لخته شدن خون در پا
علاوه بر داروهای ضدانعقاد خون، ممکن است به پروسه‌های درمانی دیگری نیز نیاز پیدا کنید. از جمله آن‌ها می‌توان به جراحی، دستگاه‌های ایمپلنت و دیگر داروها و محصولات اشاره کرد.
جوراب واریس: معمولا برای پیشگیری از ورم و درد به بیماران با DVT تجویز می‌شود.
درمان ترومبولیتیک: تجویز داروهای ترومبولیتیک از دیگر اقدامات درمانی است که در صورت ضرورت برای بیمار انجام می‌شود.
فیلترهای ونا کاوا

_ برای رقیق شدن خون در پا چه بخوریم؟
با افزایش سن به یک رژیم غذایی سالم اتکا کنید و وزن خود را کنترل کنید. کنترل فشارخون و نگهداری یک سیستم قلبی عروقی سالم بسیار مهم است. غذاهایی که سرشار از ویتامین K، پتاسیم و منیزیم هستند برای تنظیم جریان خون بسیار مفیدند. سبزیجات برگ سبز، آوکادو، سیب‌زمینی شیرین و موز سرشار از این مواد مغذی هستند.
با این حال، در نظر داشته باشید که ویتامین K می‌تواند با داروهای رقیق‌کنند‌ی خون تداخل داشته باشد، بنابراین از تداخلات دارویی و غذایی اطمینان حاصل نمایید.
همچنین مطمئن شوید که آب کافی و مایعات دیگر می‌نوشید. فقط از نوشیدنی‌های حاوی قند اضافه شده و کافئین بیش از حد اجتناب کنید.

_ درمان خانگی لخته خون
بهتر است برخی از مواد و مکمل‌های گیاهی را برای درمان یا پیشگیری از ایجاد لخته در پا و افزایش بهبودی سلامت قلب‌تان در رژیم غذایی بگنجانید. مواد غذایی، گیاهی و مکمل‌هایی که می‌توانند اثرات ضدانعقادی و ضدالتهابی طبیعی داشته باشند عبارتند از:

– مواد غذایی با ویتامین E و ویتامین D موجود در میوه‌ها، سبزیجات، تخم‌مرغ و انواع خاصی از قارچ‌ها
– ادویه‌جات و گیاهانی مثل سیر، زردچوبه، پونه، فلفل و زنجبیل
– شکلات تلخ اصلی
– میوه‌هایی مانند پاپایا، انواع توت‌ها و آناناس
– عسل
– سرکه سیب
– چای‌سبز
– روغن ماهی و اسیدهای چرب امگا ۳

_ درمان گیاهی لخته‌ی خون در پا
۱- زنجبیل
زنجبیل نقش شگفت‌انگیزی در درمان لخته‌ی خون در پا ایفا می‌کند. فعالیت ضدپلاکتی آن برای افرادی که از ترومبوز ورید عمقی رنج می‌برند یک مزیت محسوب می‌شود. علاوه بر این، در شکستن فیبرین که موجب بیماری می‌شود موثر است. زنجبیل می‌تواند گردش خون در عروق را افزایش دهد. می‌توانید چای ریشه‌ی زنجبیل را ۳ الی ۴ بار در روز بنوشید، و یا از زنجبیل در وعده‌های غذایی‌تان به منظور پیشگیری و درمان لخته‌ی خون در پا استفاده کنید.

۲- سرکه‌ی سیب
سرکه‌ی سیب یک درمان سنتی است که فواید بسیاری در درمان ترومبوز ورید عمقی دارد. سرکه‌ی سیب می‌تواند جریان خون را افزایش دهد و گردش خون را بهبود دهد. بنابراین، می‌تواند لخته شدن، تورم و درد پا را کاهش دهد. ۱ الی ۲ قاشق غذاخوری سرکه‌ی سیب را در یک لیوان آب حل کنید و دو بار در روز از آن بنوشید.

۳- چای سبز
آنتاگونیست‌های قوی ویتامین K هستند، به این معنی که اثرات ضد انعقادی خود را با تداخل در نقش ویتامین K در تشکیل لخته می گذارند. آنتاگونیست های ویتامین K برای جلوگیری از لخته های وریدی و شریانی مناسب هستند.

۴- سیر
اگر مطالعه داشته باشید، حتما می دانید که سیر مزایای بسیاری دارد. سه ترکیب موجود در سیر (آدنوزین، سولفید پارافین، و آلیسین) خواص ضدپلاکتی قوی دارند. اما، اگر داروهای ضدانعقاد مصرف می کنید بهتر است مراقب باشید که باعث خونریزی نشود.

۵- فلفل قرمز
فلفل قرمز فشارخون را متعادل و هم چنین از گردش خون در بدن پشتیبانی می‌کند. کاپاساسین موجود در فلفل قرمز می‌تواند سطح تری‌گلیسیرید و کلسترول در خون را کاهش دهد. این ماده می‌تواند از تجمع پلاکت جلوگیری کند و در نتیجه به حل شدن فیبرین در بدن که در شکل گیری لخته‌ی خون بسیار مهم است کمک کند. فلفل قرمز همچنین می‌تواند سیستم عصبی مرکزی را تحریک کند و عملکرد قلب را بهبود بخشد.

۶- زردچوبه
یک ماده فعال در زردچوبه به نام کورکومین می‌تواند با تاثیر بر روی پلاکت‌های خون از لختگی جلوگیری کند. خواص دارویی زردچوبه نیز در کاهش درد ناشی از لخته شدن خون در بدن تاثیرگذار هستند.
زردچوبه به عنوان یک ماده یا داروی ضدترومبوز یا ضدانعقاد خون عمل می‌کند و همین خاصیت آن نیز در روند شکل گیری لخته خون در رگ ها خلل ایجاد می‌کند.

۷- ارجون کی چال
طبق نظر متخصصین تغذیه، مصرف میوه خاصی به نام ارجون کی چال ( Arjun Ki Chhaal) به‌عنوان یک رقیق‌کننده طبیعی خون به از بین بردن لخته‌های خونی کمک می‌کند.
کافی‌ست این میوه را تهیه کرده، آن را در آب گرم فرو کنید و آب را هر روز صبح مصرف نمایید. این میوه به انقباض قوی‌تر عضله قلب کمک می کند و در نتیجه کارکرد این ارگان بهبود خواهد یافت.

۸- دانه‌های کتان و دانه‌های چیا
این دانه‌های کوچک مملو از اسیدهای چرب امگا ۳ هستند که به جلوگیری از لخته شدن خون در پا و بهبود گردش آن در بدن کمک می‌کند. دانه‌های کتان و چیا از شدت چسبناک بودن پلاکت‌های موجود در خون می‌کاهند. در حقیقت این دانه‌ها می‌توانند ریسک سخت شدن شریان‌های خونی در بدن را کاهش دهند چرا که از جمله رقیق‌کننده‌های طبیعی و مفید برای خون هستند. در درون این دانه‌ها مواد بسیار مفید و مقوی وجود دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به اسید چرب امگا ۳ اشاره کرد.

_ از مصرف زیاد موادغذایی زیر پرهیز کنید
جگر، چایسبز، کلم، اسفناج، کاهو، سس مـایونز، سـویا، روغنسویا، بستنی، شلغم، نخودفرنگی، جعفـری، شـاهی، لوبیا، باقلا، پیاز، مرکبات، گوجه‌فرنگی و پسته

منابع:

۱- iranvein.com

۲- drhsnajafi.com