آشنایی با علل ریزش مو

آلوپسی (به انگلیسی: Alopecia) یک واژه عمومی به معنی کاهش موی سر یا هر قسمتی از بدن به هر علتی است. آلوپسی علل متفاوتی مانند هورمونی، خودایمنی، عوارض داروها، کم‌خونی و دیگر عوامل دارد.

ریزش مو یکی از مشکلاتی است که به جرات می توان گفت اکثر مردم دنیا با آن مواجه هستند. عوامل زیادی مانند عوامل محیطی، ژنتیکی، هورمونی ، برخی بیماری ها مانند اختلالات تیروئید ، آنمی ( کم خونی ) و نوع تغذیه در ریزش مو دخیل است.

اهمیت رژیم غذایی را در حفظ سلامتی بدن به خصوص مو ، نمی توان نادیده گرفت. تحقیقات اخیر ژاپنی ها بعد از جنگ جهانی دوم این امر را تایید می کند؛ چرا که استفاده از رژیم غذایی غربی‌ها به وسیله ی ژاپنی‌ها باعث اضافه وزن توام با ریزش مو در اکثر مردم شد.

شایع‌ترین دلیل ریزش مو در زنان کمبودهای غذایی است، زیرا معمولاً برای کاهش وزن خود رژیم‌های غیر‌اصولی را به کار می‌برند که نتیجه‌ی آن بروز این مشکل است. همچنین کسانی که مواد غذایی حیوانی مصرف نمی‌کنند و به اصطلاح گیاه‌خوار هستند، به دلیل عدم اطلاع کافی در زمینه چگونگی مصرف غذاهای گیاهی، دچار کمبود پروتئین ، روی ، آهن ، اسیدهای آمینه‌ی ضروری ، ویتامین‌های گروه B و … می‌گردند.

به‌طور طبیعی موهای افراد به دلیل نازک شدن پوست کف سر برای ایجاد بستری مناسب برای رشد موهای جدید دچار ریزش می‌شود. با این حساب، ریخت تا ۱۰۰ تار مو در طول روز هم غیرطبیعی محسوب نمی‌شود اما زمانی که فرد دچار اختلال در چرخه ریزش و رشد موها شود و ریزش موهای او از رشد موهای جدیدش بیشتر باشد، می‌گوییم دچار ریزش مو شده است.

در این صورت، فولیکول‌های مو تخریب می‌شوند و دیگر موی جدیدی از آن فولیکول رشد نخواهد کرد. به‌طور کلی، دلایل بسیار زیاد و مختلفی برای ریزش موها وجود دارد.

*** طاسی
طاسی به وضعیت نداشتن مو و یا از دست دادن آن در نواحی‌ای که مو در آن نواحی اغلب رشد می‌کند به خصوص در سر، اطلاق می‌شود. کچلی نوعی عفونت پوست و ریزش موی ناشی از عامل قارچی است.

*** انواع آلوپسی
انواع آلوپسی از طاسی با الگوی مردانه (که آلوپسی آندروژنیک، آلوپسی آندروژنتیک، و آلوپسی آندروژنتیکا نیز نامیده می‌شود و در فارسی می‌توان آن را به طاسی وابسته به هورمون مردانه و یا کچلی آندروژنیک نیز ترجمه کرد) گرفته، تا مواردی همچون طاسی منطقه‌ای یا همان آلوپسی آره آتا، که شامل از دست دادن منطقه‌ای مو در برخی از نواحی سر یا بدن است، و همین‌طور طاسی کامل یا همان آلوپسی توتالیس، که به از دست دادن تمامی موی سر به طور کامل اطلاق می‌گردد، و نیز ریزش موی سرتاسری یا همان آلوپسی یونیورسالیس، که شامل از دست دادن تمام موهای سر و بدن می‌باشد را، در بر می‌گیرد.

** طاسی مردانه
آلوپسی آندروژنیک مردانه یا طاسی مردانه ریزش مو تیپ مردانه را نمی‌توان یک بیماری محسوب نمود. این وضعیت به طور معمول در مردانی که از نظر ژنتیکی مستعد این وضعیت هستند اتفاق می‌افتد و در واقع نوعی پاسخ فیزیولوژیک بدن آنها به آندروژن‌ها یا همان هورمون‌های مردانه می‌باشد.

موهای ناحیه سر در انسان با وجودی‌که رشد غیر وابسته به هورمون جنسی مردانه (آندروژن) دارند، امّا دارای گیرندهٔ خاص هورمون‌های جنسی می‌باشند و به همین دلیل این هورمون‌ها می‌توانند بر ریزش مو مؤثر باشند. در مردان بخش‌های فرونتوتمپورال یعنی نواحی جلو و اطراف و مرکز سر دارای گیرنده هورمونی هستند امّا در زنان تمام موهای ناحیه سر دارای گیرنده آندروژنی می‌باشند. به همین دلیل در مردان اول ناحیه جلوی سر کاهش مو داریم و بعد ناحیه مرکزی و سپس این دو ناحیه به‌هم می‌رسند.

برای درمان الوپسی مردانه از آنتی‌آندروژن (مانند فیناستراید)، مینوکسیدیل موضعی و روشهای جراحی کاشت مو می‌توان سود برد. بهترین کاندیداهای درمان با مینوکسیدیل مردان با سن کمتر از ۳۰ سال هستند که کمتر از ۵ سال است دچار ریزش مو شده‌اند.

** طاسی زنانه
آلوپسی آندروژنیک زنانه یا طاسی زنانه را گاهی آلوپسی آندروژنیک آدرنال زنانه هم می‌خوانند، چرا که در برخی از این زنان سطح سرمی دهیدرواپی آندروسترون سولفات (با نماد اختصاری DHEAS) که نوعی آندروژن غده فوق‌کلیه (آدرنال) است، بالا می‌باشد. در این زنان طرح مشخصی از آلوپسی مرکزی اسکالپ بدون فرورفتگی فرونتوتمپورال پدید می‌آید ولی در سایر زنان کاهش مو در تمام سر بطور یکسان پدید می‌آید و زنان مانند مردان دچار طاسی سر نمی‌شوند.

** آلوپسی آره آتا
آلوپسی آره آتا یا طاسی منطقه‌ای بیماری است که با آغاز سریع ریزش مو در یک منطقه کاملاً مشخص و معمولاً مدور تشخیص داده می‌شود. اکثریت بیماران زیر ۶۰ سال سن دارند و هیچ یافته دیگری به هم‌راه ندارند. علت این بیماری می‌تواند اختلالات سیستم ایمنی مانند کم‌خونی ایمنی، التهاب تیروئید، دیابت و… باشد.

مبتلایان به طاسی منطقه‌ای در یک سوم موارد خودبخود بهبود می‌یابند و نیازی به درمان ندارند ولی در موارد شدید می‌توان از داروهای کورتون (موضعی یا تزریق داخل جلدی)، ماینوکسیدیل، پووا تراپی و… استفاده کرد.

کورتون موضعی مانند تریامسینولون را نباید به مقدار زیاد استفاده کرد چون کاهش بافت پوست و آتروفی آنرا بدنبال دارد. اگر مناطق درگیر در این بیماری زیاد باشند، یا درگیری منتشر باشد، یا مژه‌ها و ابروها درگیر باشند، و همچنین اگر با حساسیت همراه باشد و… وخامت این بیماری بیشتر خواهد داشت.

** آلوپسی توتالیس
طاسی کامل یا آلوپسی توتالیس به ریزش تمام موی سر اطلاق می‌شود. این بیماری دارای دوره‌های رشد و ریزش مو می‌باشد، هرچند که پروگنوز یا پیش آگهی رشد طولانی مدت مو در آن ضعیف است.

** آلوپسی یونیورسالیس
طاسی سرتاسری یا آلوپسی یونیورسالیس به ریزش تمام موی بدن اطلاق می‌شود، که بسیار نادر است.

*** دلایل رایج در ریزش مو را بشناسید
ریزش موی ژنتیکی
عوامل ژنتیکی یا سابقه خانوادگی، نقش پررنگی در ریزش موها یا طاسی‌های نوع مردانه و زنانه دارند. این نوع ریزش مو به صورت طاسی جلو یا فرق سر در آقایان و نازک شدن تار موها در خانم‌ها خودش را نشان می‌دهد. ریزش موی ژنتیکی، بر سن شروع ریزش موها و شدت ریزش هم تاثیر دارد. یعنی افرادی با سابقه خانوادگی طاسی، از سنین پایین‌تر و با شدت بیشتری دچار ریزش مو می‌شوند.

ریزش موی ژنتیکی یا طاسی‌های با الگوی مردانه، بیشتر بین آقایان رواج دارد و حتی می‌تواند از سن بلوغ هم شروع شود. این نوع ریزش مو، علاوه بر از دست دادن موها، باعث نازک و نرم شدن تار موهای باقی‌مانده نیز می‌شود. هر چند معمولا راهی جز کاشت مو برای درمان این نوع خاص از ریزش موها وجود ندارد، اما می‌توان با کمک برخی از داروهای خوراکی یا موضعی، زیر نظر متخصص پوست، جلوی ریزش یا نازک شدن بیش از اندازه موها را گرفت.

ریزش موی هورمونی
تغییرات هورمونی و از بین رفتن تعادل هورمون‌ها در دوران مختلف زندگی می‌توانند از دیگر دلایل شایع برای ریزش موهای دوره‌ای به خصوص در خانم‌ها باشند. ریزش موهای هورمونی، بیشتر در دوران بارداری، زایمان و یائسگی اتفاق می‌افتند. سطح هورمون‌ها در اثر اختلال در کارکرد تیروئید هم تغییر می‌کند. از این رو، ممکن است افرادی که دارای کم کاری یا پرکاری تیروئید هستند هم در جائی از ریزش مو را تجربه کنند. این نوع ریزش موها باید با درمان زمینه برزو ریزش مو، قطع شوند. ریزش موهای ناشی از تغییرات هورمونی، دوره‌ای هستند و می‌توان پس از درمان مشکلات هورمونی، امید به برگشتن الگوی رشد موها به حالت طبیعی خود داشت.

ریزش موی سکه‌ای
ریزش مو یا طاسی سکه‌ای که در علم پزشکی به آن آلوپسی آره آتا می‌گویند، زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن به فولیکول‌های مو حمله می‌کند و باعث ریزش موی دایره‌ای و سکه‌ای می‌شود. در این صورت، پوست قسمت‌هایی که دچار ریزش مو می‌شوند، بسیار نرم و کاملا طاس خواهند شد. این نوع ریزش مو در بیشتر موارد و با ارتقای قدرت سیستم دفاعی بدن درمان خواهد شد.

عفونت‌های پوست سر
ابتلا به عفونت‌های قارچی پوست کف سر می‌تواند از دیگر دلایل ریزش موها محسوب شود. یکی از بیماری‌های عفونی قارچی پوست کف سر، بیماری رینگ وُرم یا درماتومایکوز است که توسط قارچ‌ها ایجاد می شود. زمانی که فردی درگیر با رینگ وُرم باشد، قسمت‌هایی از پوست سر او حالت فلس مانند به خود می‌گیرد و دچار ریزش مو در این قسمت می‌شود. بهتر است بدانید خوشبختانه، این نوع ریزش مو با درمان زمینه بیماری، درمان خواهد شد و موهای از دست رفته، دوباره رشد خواهند کرد. بیماری‌های پوستی سارکوئیدوز و لوپوس می‌توانند از دیگر دلایل ریزش موها محسوب شوند.

ریزش مو در اثر تیکوتیلومانیا
تریکوتیلومانیا، یکی از بیماری‌های روان‌پزشکی است که در اثر ابتلا به آن، فرد بیمار موهای سر، ابرو یا بدن خود را می‌کند و در مواردی آن‌ها را می‌جورد. این نوع ریزش مو هم با درمان مشکل روانی فرد، از بین خواهد رفت و موهای کنده شده، دوباره رشد خواهند کرد.

ریزش موی ناشی از دارو و درمان
ریزش موی دارویی که در اثر مصرف برخی از داروهای خاص ایجاد می‌شود هم جزو ریزش موهای دوره‌ای است و در اثر قطع مصرف دارو برگشت پذیر خواهد بود. این نوع خاص از ریزش در اثر مصرف داروهایی مانند داروهای سرطان، ضدافسردگی، بیماری‌های قلبی- عروقی، فشار خون بالا و کنترل بارداری ایجاد می شود. به علاوه، مصرف حجم بالای مکمل‌های ویتامین A هم می‌تواند ریزش موها را در پی داشته باشد.

رادیوتراپی سر نیز یکی از درمان‌هایی است که برای برخی از بیماری‌های موجود در این قسمت از بدن، استفاده می‌شود ولی می‌تواند باعث ریزش موها شود و در بسیاری از موارد و بعد از تکمیل چرخه درمان، موهای سر بیمار مانند گذشته رشد نخواهند کرد.

ریزش موهای حادثه‌ای
بسیاری از افراد دچار ریزش یا نازک شدن ناگهانی موها پس از تجربه یک شوک فیزیکی یا روانی می‌شوند. این نوع از ریزش موها، دوره ای و قابل برگشت خواهند بود. معمولا کاهش وزن‌های شدید و ناگهانی، تب بالا، عمل های جراحی یا مواجهه با مرگ عزیزان می توانند منجر به این گونه ریزش موها شوند.

ریزش موی ناآگاهانه
ریزش موی ناآگاهانه می‌تواند در اثر بستن موها یا آرایش نامناسب آنها ایجاد شود. مثلا افرادی که موهای خود را محکم با کش از پشت می بندند یا آن‌هایی که بیش از اندازه از حالت‌دهنده‌های مو استفاده می‌کنند، بیشتر از سایرین دچار ریزش موهای دوره‌ای و تکه‌ای می‌شوند. برای درمان این نوع ریزش مو هم فقط باید الگوی بستن و آرایش آن‌ها را تغییر داد.

ریزش موی ناشی از کم‌خونی
کم‌خونی ناشی از فقر آهن هم می‌تواند یکی از مهم‌ترین علت‌های ریزش مو در خانم‌ها محسوب شود. معمولا خانم‌هایی که عادت ماهانه‌های شدیدی را در طول ماه تجربه می کنند یا غذاهای سرشار از آهن به اندازه کافی در برنامه غذایی‌شان وجود ندارد، با کمبود سلول‌های قرمز خون مواجه می‌شوند و در معرض ریزش مو قرار می گیرند. سلول‌های قرمز خونی، مسئول حمل اکسیژن در سلول‌های بدن هستند و می‌توانند انرژی مورد نیاز ما را تامین کنند. زمانی که موها در اثر کم‌خونی فقر آهن دچار ریزش مو می‌شوند، می‌توان با درمان بیماری زمینه‌ای، از شر این نوع ریزش مو هم خلاص شد و امیدوار به برگشت موهای از دست رفته بود.

ریزش موی ناشی از تخمدان پلی‌کیستیک
تخمدان پلی‌کیستیک جز بیماری‌های شایع میان خانم هاست که می تواند از حدود ۱۱ سالگی، آن‌ها را درگیر کند. این بیماری با به هم‌زدن تعادل هورمون‌ها، مشکلاتی مانند رویش موهای زائد در صورت یا بدن خانم‌ها یا ریزش و نازک شدن موهای آن‌ها را به دنبال خواهد داشت. تخمدان پلی کیستیک، جزو بیماری‌های خوش‌خیم است که می‌توان به سادگی آن را تحت نظر متخصص غدد درمان کرد و از شر ریزش موی ناشی از این بیماری هم خلاص شد.

هرچند اکستنشن ساده و کوتاه مدت نمی‌تواند تاثیری بر ریزش موها داشته باشد، اما هرچه مدت زمان اکستنشن کردن، طولانی‌تر باشد و موها هم در طول این کار، کشش زیادی را تحمل کنند، ریزش موها به دلیل آسیبی که به آنها وارد می‌شود، بیشتر خواهد شد.

در برخی از موارد، آسیب و ریزش موی ناشی از اکستنشن، دائمی خواهد بود. مصرف سیگار و از آن مهم‌تر، قلیان میان خانم‌ها و آقایان هم می‌تواند کاهش خونرسانی به فولیکول‌های موها، کاهش رویش و افزایش ریزش آنها را دنبال داشته باشد؛ تا جایی که حتی نتیجه کاشت مو در افراد سیگاری، بسیار ضعیف تر از سایر افراد خواهد بود.

نکته دیگر، درباره صاف و فر کردن موهاست: این کارها به خودی خود باعث ریزش موها نمی‌شوند؛ مگر اینکه فرد به صورت وسواسی و هر ۴-۲ هفته یک‌بار، این کار را تکرار کند. در این صورت، ریشه موهای او آسیب می بیند و دچار ریزش مو می‌شود. معمولا ساقه موها در اثر صاف یا فر کردن، دچار آسیب می‌شوند و ریشه آن‌ها در این میان کمتر آسیب می‌بیند. در مورد رنگ مو هم همین مساله صدق می کند؛ یعنی اگر فردی، بیشتر از سالی ۶ بار موهای خود را رنگ نکند، دچار ریزش موی ناشی از رنگ مو نمی شود اما رنگ کردن بیش از اندازه موها باعث خشک و شکننده شدن آن‌ها و افزایش ریزش‌شان می شود.

*** تشخیص ریزش مو
تست کشش یا pull test این تست کمک می‌کند که استحکام موها ارزیابی شود. کشش خفیفی به گروهی از موها (۴۰ تا ۶۰ عدد) در سه قسمت مختلف وارد می‌شود. تعداد موهای کنده شده در زیر میکروسکوپ شمرده می‌شود. حالت نرمال آن ۳ مو در هر قسمت است وبیشتر از آن حالت سستی مو را نشان می‌دهد.

تست انقباض یا pluck test این تست با بیرون کشیدن مو از ریشه و بررسی آن در زیر میکوسکوپ انجام می‌شود برای تعیین تلوژن یا آناژن بودن موها.

نمونه برداری از پوست سر یا Scalp biopsy این تست وقتی که علت بسیار مبهم است انجام می‌گیرد. این تست معمولاً از اطراف مرز شروع ریزش مو انجام می‌شود.

شمارش روزانه موهای ریخته شده یا Daily hair counts این تست معولا هنگامی که نتیجه آزمایش کشش منفی است انجام می‌شود و با شمارش روزانه موهای ریخته شده همراه است. این تست با جمع‌آوری تمامی موهای ریخته شده طی شستن و شانه زدن مو در ۱۴ روز متوالی می‌باشد. اگه این تعداد بیشتر از متوسط ۲۵۰ مو در روز بود ریزش موها غیرعادی است.

دستگاه سنجش مو یا Trichoscopy این یک تست غیر مخرب برای مو بوده و شامل ابزاری برای بزرگ نمایی و ارزیابی پوست سر و موها می‌باشد.

 

منبع مجله سلامتی

تحریریه جامعه پزشکان ایران | ۲۱ اردی‌بهشت ۱۳۹۷

رژیم مخصوص افراد هاشیماتو
تیروئیدیت هاشیموتو نوعی التهاب مزمن تیروئید است که به ...
خواندن بیشتر
داروهای گیاهی مناسب برای تنظیم قاعدگی و یائسگی
1- گل مغربی 2- ویتاگنوس 3- هایپیران فقط در ...
خواندن بیشتر
فواید بی‌نظیر نوشیدن آب در حال ناشتا
یکی از بهترین عادات سلامتی که می‌توان روزانه انجام ...
خواندن بیشتر
آزمایش استرادیول چیست و چرا استفاده می‌شود؟
نویسنده: یتانی کادمن، بازبینی‌شده توسط دکتر دبرا وِدرسپون، 26 ...
خواندن بیشتر
تیپ بدن و رژیم غذایی مخصوص خود را بشناسید
نوع بدن (Body Type) انسان تنها ظاهر یک فرد ...
خواندن بیشتر
استحمام در دوران قاعدگی از دیدگاه خانم دکتر متین ذاکرین
قاعدگی یا پریود، ریزش ماهیانه مخاط داخلی رحم زنان ...
خواندن بیشتر
دم‌نوش‌های مناسب فصل پاییز
دم‌نوش‌ها سالیان درازی است که با زندگی ما انسان‌ها ...
خواندن بیشتر
رنگ خون قاعدگی و تفسیر آن
برای اکثر زنان، قاعدگی از سن 12 یا 13 ...
خواندن بیشتر
بعد از ۴۰ سالگی چطور پوستی محکم و شاداب داشته باشیم
زنان زمانی که به ۴۰ سالگی می‌رسند یکی از ...
خواندن بیشتر
بواسیر؛ و غذاهایی که مناسب بواسیر نیست
بَواسیر (جمع باسور) یا باباسیل یا هِموروئید (به انگلیسی: ...
خواندن بیشتر
علت سردردهای دوران قاعدگی
اکثر خانم‌ها در دوران قاعدگی دچار سردرد می‌شوند می‌خواهیم ...
خواندن بیشتر
تغذیه سالم؛ آشنایی با خواص و مضرات بامیه
بامیه (Okra) از ارزش غذایی بالایی برخوردار است. خواص ...
خواندن بیشتر