دارونامه، گیاهان دارویی خواص و مضرات گشنیز

گشنیز نوعی سبزی با نام علمی Coriandrum sativum است. این گیاه بومی جنوب غرب آسیا و شمال آفریقا است و ارتفاع آن تا نیم متر هم می‌رسد. اغلب گشنیز تولیدی ایران که حدوداً ۶۵ درصد کل کشور می‌باشد در شهرستان نهاوند استان همدان و بقیه در شهرستان‌هایی نظیر اقلید و… برداشت می‌شود.
گشنیز گیاهی است علفی و یکساله ، برنگ سبز که ارتفاع آن تا ۸۰ سانتی‌متر نیز می رسد . برگ‌های آن به دو شکل ظاهر می‌شود آن‌هائی که در قاعده ساقه وجود دارد بشکل دندانه‌دار و دیگری در طول ساقه که باریک و نخی شکل می‌باشند.
قسمت مورد استفاده گیاه ،‌ساقه و برگ و میوه آن است . میوه گشنیز گرد و برنگ زرد می‌باشد . بوی تازه آن مطبوع نبوده و تقریبا بد بو است ولی بر اثر خشک شدن این بو از بین رفته و خوش‌بو می‌شود . حتی نام لاتین گشنیز از لغت یونانی Korio مشتق شده که به معنی بد بو است.

*** ارزش غذایی گشنیز
مواد مغذی در هر ۱۰۰ گرم (۳٫۵ اونس)
انرژی ۹۵ کیلوژول (۲۳ کیلوکالری)
کربوهیدرات‌ها ۳٫۶۷ g
قندها ۰٫۸۷
فیبر ۲٫۸ g
چربی ۰٫۵۲ g
پروتئین ۲٫۱۳ g
آب ۹۲٫۲۱ g
ویتامین آی معادل ۳۳۷ میکروگرم (۳۷٪)
– بتاکاروتن ۳٬۹۳۰ میکروگرم (۳۶٪)
– لوتئین و زآکسانتین ۸۶۵ μg
تیامین (ویتامین ب۱) ۰٫۰۶۷ میلی‌گرم (۵٪)
ریبوفلاوین (ویتامین ب۲) ۰٫۱۶۲ میلی‌گرم (۱۱٪)
نیاسین (ویتامین ب۳) ۱٫۱۱۴ میلی‌گرم (۷٪)
پانتوتنیک اسید (ویتامین ب۵) ۰٫۵۷ میلی‌گرم (۱۱٪)
ویتامین ب۶ ۰٫۱۴۹ میلی‌گرم (۱۱٪)
اسید فولیک (ویتامین ب۹) ۶۲ میکروگرم (۱۶٪)
ویتامین C ۲۷ میلی‌گرم (۴۵٪)
ویتامین E ۲٫۵ میلی‌گرم (۱۷٪)
ویتامین K ۳۱۰ میکروگرم (۲۹۵٪)
کلسیم ۶۷ میلی‌گرم (۷٪)
آهن ۱٫۷۷ میلی‌گرم (۱۴٪)
منیزیم ۲۶ میلی‌گرم (۷٪)
منگنز ۰٫۴۲۶ میلی‌گرم (۲۱٪)
فسفر ۴۸ میلی‌گرم (۷٪)
پتاسیم ۵۲۱ میلی‌گرم (۱۱٪)
سدیم ۴۶ میلی‌گرم (۲٪)
روی ۰٫۵ میلی‌گرم (۵٪)

*** خواص دارویی گشنیز
– گشنیز و تخم گشنیز از نظر طب قدیم ایران سرد و خشک است
– گشنیز حاوی ویتامین A، ویتامین C، ویتامین B6، آهن، منیزیم، کلسیم، پتاسیم و فیبر است.
– گشنیز به عنوان دوای معده و بهبود دهنده عمل گوارش و هضم غذا شناخته شده است و تحقیقات نشان می‌دهد که مصرف آن باعث دفع سرب و آلومینیوم نیز می‌شود.
– گشنیز خاصیت ضدنفخ و اشتهاآوری دارد.
– دم کرده تخم گشنیز از سیلان منی جلوگیری می‌کند.
– گشنیز مانع ترش شدن غذا در معده می‌شود همچنین درد صفرا را تا حد بسیار زیادی تسکین می‌دهد.
– تخم گشنیز برای درمان وسواس و خفقان بسیار خوب است.
– گشنیز به عنوان سبزی کاهش دهنده قند خون شناخته شده است و این کار را با تحریک ترشح انسولین انجام می‌دهد. این تاثیر به حدی است که آن را گیاه ضد دیابت نیز می‌نامند.
– درمان جوش‌های دهان و تسکین درد دهان با این سبزی امکان‌پذیر است.

*** خواص و فواید تخم گشنیز

– تخم گشنیز نیرو دهنده قلب و نشاط آور است. تخم گشنیز خاصیت نیرو دهنده، هضم کننده غذا وباد شکن دارد.
– تخم گشنیز را پودر کرده و به نسبت مساوی با شکر یا عسل مخلوط کنید که برای تقویت بدن بسیار مفید است.
– برای نرم کردن سینه از جوشانده تخم گشنیز استفاده می‌کنند ، بدین صورت که ۱۰ تا ۳۰ گرم از آن را در یک لیتر آب دم کرده و مانند چای با شکر بنوشید.
– برای بر طرف کرن تب و سرماخوردگی مفید است. برای این منظور یک سوپ رقیق از آب مرغ و گشنیز تازه تهیه کنید و پس از چند مرتبه مصرف ، اثر معجزه آسای آن را ببینید.
– تخم گشنیز شیر مادران شیرده را زیاد می‌کند ، برای این منظور باید ۲ تا ۵ گرم از آن را با کمی عسل تناول کنند.
– تخم گشنیز قاعده آور و ادرار آور است.
– برای تسکین درد دندان تخم گشنیز بجوید.
– خوردن تخم گشنیز معده را تقویت می‌کند و به همراه غذا به هضم آن کمک می کند. معده و روده را ضد عفونی می‌کند و کرم کش است. برای این منظور ۲ تا ۵ گرم تخم بو داده آن مصرف شود.
– جوشانده تخم گشنیز یا خوردن تخم گشنیز بو داده، اسهال خونی و بیماری‌های عفونی روده مثل تب تیفوئید را بهبود می‌بخشد، چون شدیداً میکروب‌کش است.

*** خواص عرق گشنیز

– آشامیدن یک لیوان عرق گشنیز در طول روز فشار خون را کاهش می‌دهد . علاوه بر این نوشیدن عرق گشنیز پیش از خوردن غذا از بروز نفخ و سوء هاضمه پیشگیری نموده و برای جلوگیری از ناراحتی‌های معده نیز سودمند است .
– عرق گشنیز در رفع و درمان جوش صورت بسیار موثر است.
– عرق گشنیز ضد باکتری و کرم است.
– مصرف عرق گشنیز برای نیرومند ساختن حافظه مفید بوده و در درمان بیماری‌هایی مثل بواسیر، دیابت، اسید اوریک و خون‌ریزی داخلی موثر می‌باشد .
– برای رفع خستگی و تقویت اعصاب توصیه می‌شود که روزانه دو فنجان عرق گشنیز در صبح و عصر بیاشامید .
– عرق گشنیز ضد تشنج بوده و باعث شادی و نشاط می‌شود . افزون بر این از خاصیت مدر بودن و خواب‌آوری نیز بهره‌مند می‌باشد .
– برای افزایش اشتها و تقویت نمودن قلب و روده آشامیدن عرق گشنیز سودمند می‌باشد. علاوه بر این عرق گشنیز مغز و کبد را تقویت نموده و در درمان سوزش زبان موثر است.

*** نسخه‌های درمانی از خواص گشنیز در طب سنتی

– برای شب کوری آب گشنیز را با گلاب مخلوط کرده به چشم بمالید.
– برای اوره خون یک قاشق چای‌خوری تخم گشنیز با یک سوم استکان آبغوره خیسانده سپس مخلوط با آب میل شود.
– برای سوءهاضمه و نفخ از دم کرده تخم گشنیز استفاده شود.
– برای سینوزیت ۵ گرم تخم گشنیز در ۳۰۰ سیسی آب جوشانده صاف نموده استنشاق نمایید.
– جهت درمان ورم رگ بیضه گشنیز تازه + عسل + روغن زیتون مخلوط نموده به صورت ضماد بگذارید.
– برای درمان اگزما آش آبغوره که در آن گشنیز و برگ چغندر باشد مؤثر است.
– برای تشنج ۵ گرم گشنیز در ۱۵۰ سیسی آب دم کرده به ۳ نوبت بنوشید.
– برای برطرف شدن خارش چشم یک قطره آب گشنیز با احتیاط در چشم بچکانید.
– برای دیفتری آب گشنیز + آبغوره مخلوط کرده غرغره کنید بهتر است بیمار حتماً نزد پزشک برود.
– برای برفک دهان آب گشنیز را مزمزه کنید.
– برای درمان خارش بدن، مقعد و رحم، آب گشنیز را با آرد به صورت ضماد بگذارید.
– برای درمان ضربان چشم و پرش پلک گشنیز را با شیر دختر مخلوط کرده به صورت ضماد بگذارید.
– برای درمان غلظت خون از جوشانده تخم گشنیز استفاده شود.
– برای درمان برص از آش گشنیز با آبغوره استفاده شود.
– آش گشنیز برای کهیر مناسب است.

*** خواص گشنیز بر طرف کردن بواسیر

۱۰ گرم تخم گشنیز را بو داده تا قهوه‌ای رنگ شود. آن را پودر کنید و با مقداری سرکه مخلوط کرده و چند روز آن را بنوشید تا بواسیر بر طرف شود.
برای تسکین درد گوش و درد عصب صورت یک قاشق غذاخوری پودر تخم گشنیز را در یک لیوان آب بجوشانید و گوش را بخور دهید.
برای تقویت حافظه ۱۵ گرم تخم گشنیز و ۱۵ گرم تخم شنبلیله را با هم کوبیده با عسل مخلوط کرده صبح به صبح یک قاشق میل شود.
برای سردردی که از حرارت بدن تولید شده باشد تخم گشنیز را کوبیده در سرکه خیس کرده به سر بمالند.

*** خواص گشنیز برای درمان گوش درد

برای درمان گوش درد و کری گشنیز خشک را جوشانده ۵ گرم در ۱۰۰ سیسی آب جوشانده هر ساعت یک قاشق به مدت ۳ روز میل شود.
برای اختلال حواس که با عصبانیت همراه باشد آب گشنیز + آب لیمو شیرین + کمی عرق کاسنی صبح ناشتا یک لیوان میل کنند.
برای تسکین درد صورت (نورالژی فاسیال): سر و صورت را با دم کرده تخم گشنیز بخور دهید و ۵ گرم تخم گشنیز در ۱۵۰ سیسی آب دم کرده روزی ۳ استکان میل شود.
کسانی که دیابت دارند روزی ۲ گرم تخم گشنیز را دم کرده هر ماه سه روز بیشتر میل نشود.

*** خواص گشنیز برای بر طرف کرن درد دندان

۱۰گرم تخم گشنیز را در چهار لیتر آب بریزید و بگذارید بجوشد تا حجم آن به یک لیتر برسد. آن را کمی سرد کنید و در دهان مزه مزه کنید تا درد دندان بر طرف شود.

*** خواص گشنیز برای شستن دهان و دندان

یک قاشق چایخوری پودر تخم گشنیز را در یک لیوان آب جوش ریخته ، به مدت ۵ دقیقه دم کنید. سپس آن را برای شستن دهان، دندان و گلو غرغره کنید.
برای خارش پوست آب گشنیز را با عرق کاسنی مخلوط کرده به پوست بمالید.
برای سوزش و سختی ادرار آب گشنیز ۴ قاشق همراه یک لیوان عرق خارخاسک یا خارشتری استفاده شود.
متخصصان علوم پزشکی و تغذیه در کانادا می گویند افزودن یک یا دو قاشق چای‌خوری آب گشنیز به مخلوط شیر تازه، یک ترکیب عالی برای درمان حالت تهوع و اسهال خونی است. گشنیز خشک نیز به درمان اسهال کمک می‌کند.

*** خواص گشنیز با ماسک‌های زیبایی و جوانی پوست صورت

ماسک‌های خانگی برای رفع مشکلات پوستی بسیار موثر و در عین حال کم هزینه هستند. در دستور تهیه همه ماسک‌های زیر از سبزی گشنیز که برای داشتن پوست درخشان و شاداب بسیار موثر است، استفاده شده است. کافی است یک‌بار از این ماسک‌ها استفاده کنید تا خودتان متوجه تفاوتی که در پوست شما ایجاد می‌کند شوید.

*** ماسک شوینده عسل و گشنیز: برای رفع خستگی و کدری پوست

گشنیز تازه در دستور این ماسک پاک کننده‌ی صورت به درخشان شدن پوست کمک می‌کند و در عین حال ذرات برنج قهوه‌ای پودر شده به آرامی سلول‌های مرده را اسکراب می‌کند و عسل نیز به نرمی و لطافت پوست می‌انجامد.

۱ قاشق غذاخوری پودر برنج قهوه‌ای

نصف فنجان گشنیز تازه

۱ قاشق چای‌خوری عسل

و یک قاشق چای‌خوری صابون مایع

طرز تهیه: گیشنیز تازه را در غذاساز بریزید و کمی آب به آن اضافه کنید تا راحتر نرم شود (با اضافه کردن ۲ قاشق غذاخوری آب شروع کنید و در صورت نیاز آب بیشتری به آن اضافه کنید) پوره گیشنیز حاصل را با پودر برنج قهوه‌ای، عسل و صابون مایع در یک کاسه مخلوط کنید.

طرز استفاده: همانند هر پاک کننده صورت با این ماسک خانگی نیز صورت خود را بشویید. از این ماسک شوینده می‌توانید برای شستشو روزانه همه انواع پوست استفاده کنید و تا ۷ روز نیز در یخچال نگه دارید.

*** ماسک دوغ و گشنیز: مناسب برای پوست‌های خشک

اسیدهای لاکتیک طبیعی در محصولات لبنی مانند دوغ به زدودن سلول‌های مرده وهمچنین نرمی و لطافت پوست کمک می‌کند. عسل نیز به مرطوب نگه داشتن پوست و گشنیز به تسکین و آرام شدن پوست کمک می‌کند.

۱فنجان گشنیز تازه

۲ فنجان دوغ

۱ قاشق غذا‌خوری عسل

طرز تهیه: گشنیز، دوغ و عسل را در یک مخلوط کن به مدت ۲ تا ۳ دقیقه ترکیب کنید. سپس ترکیب حاصل را از صافی عبور دهید تا تکه‌های بزرگ گشنیز جدا شود.

طرز استفاده: می‌توانید تمام مخلوط حاصل را در وان آب گرم بریزید و یا آن را در قالب یخ مکعبی فریز کنید و در بین هر ۲ یا ۳ بار حمام از ۲ تکه از آن در وان بیاندازید و به مدت ۳۰ دقیقه در آن غوطه‌ور شوید.

*** خواص گشنیز با ماسک رفع جوش سرسیاه

مخلوط آب گشنیز با پودر زردچوبه به درمان جوش‌های پوستی و جوش‌های سرسیاه کمک می‌کند.

*** خواص گشنیز با ماسک ضد چروک پوست صورت

برای درمان چین و چروک صورت ۱۰ گرم تخم گشنیز + ۱۰ گرم اسطوخودوس + ۱۵۰ سیسی آب را ۱۵ دقیقه دم کرده سپس صاف نموده وقتی سرد شد با چهار قاشق عسل مخلوط کرده و یک قاشق روغن زیتون به آن اضافه کرده به صورت ماسک بمالید.

*** مضرات گشنیز

– مصرف زیاد از حد آن تولید مستی توام با خستگی شدید می کند و گاهی به خوابی عمیق و گنگی و بی‌حسی منجر می‌شود پس بهتر است در شب مصرف نشود.
– کسانی که تنگی نفس دارند گشنیز برای آنها خوب نیست.
– خوردن زیاد گشنیز باعث لکنت زبان می‌شود.
– خوردن زیاد گشنیز باعث ضعف نیروی جنسی و تقلیل و کمشدن اسپرم می‌شود.
– زیادخوردن گشنیز فراموشی و اختلال حواس ایجاد می‌کند.

منابع

۱- دانشنامه آزاد

۲- طب سنتی

تحریریه جامعه پزشکان ایران | ۲۲ آذر ۱۳۹۶

پوکی استخوان در مردان
در حال حاضر دو ميليون نفر مرد آمريکايی مبتلابه ...
خواندن بیشتر
آشنایی با انواع گلو درد و علائم آن
با شروع فصول سرد سال، بیشتر افراد دچار گلودرد ...
خواندن بیشتر
بیماری‌های شایع روده – پروکتیت
التهاب روده معمولاً بر اساس حجم آسیب وارد شده ...
خواندن بیشتر
بیماری‌های روده باریک
در ادامه‌ی مقالات و دانستنی‌های جامعه پزشکان ایران، به ...
خواندن بیشتر
آشنایی با بیماری سرماخوردگی
از بچگی با بیماری سرماخوردگی یک‌جوری بزرگ شده‌ایم اما ...
خواندن بیشتر
سرطان روده کوچک
سرطان روده کوچک نوع نادری از سرطان است که ...
خواندن بیشتر
آخرین تحقیقات بر روی بیماری سلیاک
بیماری سلیاک (به انگلیسی: Coeliac disease) یا اسپروی سلیاک ...
خواندن بیشتر
ازدواج، تاریخچه و انواع آن
در قسمت اول درباره عشق و رفتارهای جنسی صحبت ...
خواندن بیشتر
عشق و رفتارهای جنسی
قسمت اول آیا بین عشق و سبک‌های دلبستگی و ...
خواندن بیشتر
نشانه‌های سندروم آرسکوگ Aarskog
در این مقاله از دانستنی‌های جامعه پزشکان ایران، به ...
خواندن بیشتر
گیاهان دارویی و درمان نازایی
نازایی به عدم توانایی در حاملگی بعد از یک‌سال ...
خواندن بیشتر
مواد مفید علیه سرطان سینه
سرطان پستان یا سرطان سینه (به انگلیسی: Breast cancer) ...
خواندن بیشتر
آشنایی با انواع گلو درد و علائم آن
با شروع فصول سرد سال، بیشتر افراد دچار گلودرد ...
خواندن بیشتر
آشنایی با بیماری سرماخوردگی
از بچگی با بیماری سرماخوردگی یک‌جوری بزرگ شده‌ایم اما ...
خواندن بیشتر