گفت‌و‌گو با دکتر علی جباری و دکتر سیامک فرهنگی درباره تب کریمه‌کنگو

تب خونریزی‌دهنده کریمه کنگو (CCHF ) یک بیماری حاد تب‌دار و خونریزی دهنده است که از طریق گزش کنه یا تماس با خون یا ترشحات یا لاشه دام و انسان آلوده منتقل می‌شود.

بیماری اولین بار در سال ۱۹۴۴ در کریمه اوکراین شرح داده شد و نام تب خونریزی دهنده برای آن اعلام گردید. در سال ۱۹۶۹ معلوم شد پاتوژن ایجاد کننده تب خونریزی دهنده کریمه کنگو مشابه همان بیماری است، که در سال ۱۹۵۶ در کنگو مشاهده گردیده است از این رو ارتباط این دو مکان و بیماری باعث اسم فعلی شد. CCHF در انسان بیماری شدیدی همراه با مرگ و میر حدود ۳۰ ٪ ایجاد می‌کند و شیوع بیمارستانی آن نیز بسیار بالا می‌باشد.

عامل بیماری (اتیولوژی)

عامل بیماری CCHF ویروسی از گروه آربوویروس خانواده بونیاویریده جنس نایروویروس که تحت عنوان ویروس‌های بندپابُرد می‌باشد. شایع‌ترین ناقل‌ها کنه‌ای به نام هیالوما می‌باشد.

ویروس CCHF به وسیله کنه هیالوما منتقل می‌شود. مخزن ویروس در طبیعت اصولاً کنه‌ها می‌باشد و گاو، گوسفند، بز و خرگوش نیز به عنوان مخزن مطرح می‌باشند. این ویروس از طریق تماس مستقیم با خون یا ترشحات بیمار، لاشه حیوان آلوده (انتقال به قصابها و سلاخها) سبب ایجاد همه‌گیری‌های ناگهانی می‌گردد.

این بیماری بیشتر در مناطق صحرایی آفریقا، اروپای شرقی، خاورمیانه عراق، هند، افغانستان، پاکستان، ایران و غرب چین مشاهده می‌گردد. شیوع بالایی از بیماری در بین پرسنل نظامی، کارکنان بیمارستان‌ها، کشاورزان و اشخاصی که با دام سر و کار دارند مشاهده می‌گردد. بیماری در فصول گرم سال از اواخر فروردین تا اواخر شهریور ( زمان رشد و تکثیر کنه‌ها ) شیوع پیدا می‌کند. مواردی در بین اعضای خانواده بیمار و پرسنل پزشکی بعد از آلودگی با خون یا ترشحات بیمار رخ داده است.

پرندگان به بیماری مقاومند (غیر از شترمرغ) با این حال می‌توانند با پخش کنه‌های آلوده باعث ایجاد اپیدمی گردند. بروز این بیماری در حیوانات بدون علامت می‌باشد.

تیم جامعه پزشکان ایران، به جهت ارائه مطالب شفاف‌تر در خصوص بیماری تب کریمه‌کنگو که اخبار مرتبط با آن این روزها بسیار به گوش می‌رسد و همچنین با در نظر گرفتن اینکه در اینگونه شرایط که موج ناگهانی یک بیماری در یک منطقه اپیدمی می‌گردد، پدافند غیر عامل چه می تواند باشد، تلاش می نماید از نقطه نظرات پزشکان حاذق و با تجربه در این زمینه، برای اطلاع‌رسانی مناسب‌تر استفاده نماید.از این رو تیم جامعه پزشکان ایران با ترتیب دادن چند مصاحبه، در کمال سپاسگزاری از جناب آقای دکتر علی‌ جباری، متخصص داخلی و جناب آقای دکتر سیامک فرهنگی، پزشک عمومی، تجربیات این عزیزان را در اختیار مخاطبین عزیز قرار می‌دهد. نکته قابل ذکر اینکه خوشبختانه این بیماری ویروسی با تدابیر به موقع مسئولان، در کشور به اپیدمی تبدیل نگردیده و به غیر از ۳ یا ۴ مورد، هیچ گزارشی از شیوع یا سرایت این بیماری به دست نرسیده است.

از نشانه‌های تب‌ کنگو که در مراحل اولیه نمایان می‌گردد، می توان به حالت تهوع، کسالت، ضعف جسمی و عضلانی، تب و سردرد اشاره نمود که در ادامه اگر این علائم شدت بگیرند و در صورت بروز اسهال شدید که عموما با خونریزی همراه است، می‌تواند منجر به مرگ بیمار گردد.

توصیه پزشکان این است که در صورت مشاهده این علائم (هرچند نمی توان با قطعیت گفت که هر کدام از این نشانه‌ها به تنهایی و یا حتی در کنار هم، نشان‌دهنده‌ی ابتلا به تب کنگو باشند) به پزشک یا کلینیک مراجعه شود.

اما به عنوان راه‌هایی برای جلوگیری از تشدید علائم می‌توان استفاده از سرم‌های خوراکی، مایعات فراوان و استراحت را ذکر نمود. ضمن اینکه مراقبت از سرایت این بیماری به اطرافیان و یا اعضای خانواده، ضروری است.

در خصوص درمان این بیماری، روش‌های متفاوتی بر حسب میزان آلودگی و شرایط بیمار و … وجود دارد. اما معمولا آنتی‌ویروس ریباویرین در این بیماری می‌تواند موثر باشد. ضمن اینکه با دریافت استروئید‌ها و کورتون‌ها بخصوص متیل پردنیزولون، در بیمار افزایش سطح پلاکت‌های خون و کاهش تب مشاهده گردیده است.

دوره نقاهت این بیماری معمولا طولانی‌ست. پس از بهبودی نسبی و با کاهش ضایعات پوستی و پس از انجام آزمایشات و اطمینان از اینکه مشخصه‌های خونی و ادراری نرمال هستند، بیمار دوره نقاهت خود را آغاز می‌نماید. گاهی ریزش موهای بدن رخ می‌دهد که در طی نقاهت به حالت اولیه بر‌می‌گردد.

در پایان در مورد اینکه پدافند غیر عامل چه می‌تواند باشد و چگونه اجرایی گردد، دکتر فرهنگی تصریح نمودند که وزارت بهداشت بایستی به سرعت بروشورهایی در اختیار تمام پزشکان و کلینیک‌ها قرار دهد تا ضمن به روز‌رسانی آگاهی پزشکان از آخرین وقایع مربوط به بیماری تب کریمه کنگو، با ارائه خدمت‌رسانی مناسب به بیماران و اطلاع کامل شهروندان از این بیماری، باعث ایجاد بهترین روش برای جلوگیری از شیوع این بیماری و کاهش خسارت‌های احتمالی آن گردند.

زهرا خوشبخت | ۲۳ خرداد ۱۳۹۶