دارونامه؛ آشنایی با داروی آنتی‌هیستامین

آنتی‌هیستامین‌ها (به انگلیسی: Histamine antagonist یا Antihistamine) یکی از رده‌های دارویی پرمصرف می‌باشند.

هیستامین یکی از مهم‌ترین واسطه‌های شیمیایی آزاد شده در بدن از سلول‌ها است که عملکردهای متفاوت و مهمی دارد. مثلاً هیستامین در حساسیت‌ها، التهاب و بیماری‌های ساده مانند سرماخوردگی آزاد می‌شود. هیستامین در معده با تحریک گیرنده نوع دو هیستامین موجب تحریک ترشح اسید معده می‌شود. داروهای بلوک‌کننده این نوع گیرنده مانند سایمتیدین، رانیتیدین و… می‌باشند.

معمولاً منظور از آنتی‌هیستامین‌ها بلوک‌کننده‌های گیرنده نوع یک می‌باشند. این داروها مانند کلرفنیرامین، دیفن هیدرامین، پرومتازین، ترفنادین، کلماستین، فکسوفنادین، ستریزین و… در حساسیت، التهاب و اثرات گرد و خاک و ریزگردها وبیماری‌های ویروسی تنفسی مانند سرماخوردگی به کار می‌روند. آنتی‌هیستامین‌های غیراختصاصی عوارضی چون خواب آلودگی و عوارض آنتی کولینرژیک مانند خشکی دهان دارند. نسل‌های جدیدتر آنتی‌هیستامین‌ها مانند لوراتادین و فکسوفنادین چون از سد خونی مغزی عبور نمی‌کنند معمولاً خواب‌آور نیستند.

به دلیل اثرات مختلف هیستامین در بدن داروهای آنتی‌هیستامینی نیز کاربردهای متفاوتی دارند مثلاً پرومتازین در درمان سرگیجه و تهوع کاربرد دارد یا سیپروهپتادین اشتهاآور است.

هم چنین این داروها علایم مربوط به حساسیت در مناطقی غیر از بینی مثلا کهیرها یا دانه های پوستی را بهبود می‌بخشند.

داروهای آنتی‌هیستامین را در صورت امکان باید پیش از حمله آلرژی مصرف کرد.

داروهای آنتی‌هیستامین به اشکال مختلف قرص، قطره چشمی، شربت و اسپری بینی وجود دارند. در بسیاری موارد، این داروها در دو شکل سریع الاثر و با اثر تدریجی هم وجود دارند.

داروهای آنتی‌هیستامین مشکلاتی هم به وجود می‌آورند. از آن‌جایی که این داروها ترشحات مخاطی را غلیظ می کنند ممکن است در مورد سینوزیت عفونی یا عفونت باکتریایی باعث بدتر شدن علایم شوند، بنابراین افراد مبتلا به سینوزیت عفونی یا باکتریایی حتی در فصل آلرژی نباید آنتی‌هیستامین مصرف کنند.

مشکل دیگر آن است که آنتی‌هیستامین‌ها در طول زمان، اثربخشی‌شان را از دست می‌دهند و بیماران مجبورند نوع متفاوتی از آن‌ها را به کار برند.

داروهای آنتی‌هیستامین به دو گروه قدیمی‌تر یا نسل اول و جدیدتر یا نسل دوم تقسیم می‌شوند، تفاوت عمده این دو گروه در میزان ایجاد عارضه جانبی خواب‌آلودگی است. آنتی‌هیستامین‌های نسل دوم بر خلاف نسل اول کمتر این عارضه شایع را به وجود می‌آورند.

انواع آنتی هیستامین‌ها

بلوک‌کننده‌های گیرنده نوع یک هیستامین به شش گروه تقسیم می‌شوند:

۱. آلکیلامینها مانند کلرفنیرامین

۲. آمینوآلکیل اترها مانند دیفن هیدرامین و کلماستین

۳. اتیلن دی آمینها مانند پیریلامین

۴. فنوتیازینها مانند پرومتازین

۵. پیپرازین‌ها مانند سیتیریزین، سیناریزین و هیدروکسی زین

۶. پیپریدیین‌ها مانند لوراتادین، سیپروهپتادین و ترفنادین

آنتی‌هیستامین‌های نوع دو مانند رانیتیدین، فاموتیدین و… نیز داریم. همچنین اخیراً آنتی‌هیستامین‌های نوع سه و چهار نیز در حال بررسی هستند.

ترکیبات دارویی

آنتی هیستامین‌ها به خصوص آنتی‌هیستامین‌های بلوک‌کننده گیرنده یک علاوه بر کاربرد مجزا در بسیاری از ترکیبات دارویی به خصوص در درمان سرماخوردگی به‌کار می‌روند مانند آنتی‌هیستامین دکونژستانت، قرص سرماخوردگی بزرگسالان، قرص و شربت سرماخوردگی اطفال، اکسپکتورانت و…

آنتی‌هیستامین‌های نسل اول:

از این گروه می‌توان به داروهای دیفن هیدرامین، کلماستین و کلرفنیرامین اشاره کرد. داروهای این گروه به خاطر آن که غیراختصاصی عمل می‌کنند و اثر ضدکولینرژیک(یعنی اثر استیل کولین یک پیغام بر عصبی را مهار می‌کنند) هم دارند، ممکن است عوارض جانبی متعددی ایجاد کنند. از جمله این عوارض جانبی می‌توان به این موارد اشاره کرد:

* خواب‌آلودگی و اشکال در تفکر:

این عارضه از این لحاظ خطرناک است که ممکن است در بزرگسالان باعث حوادث کاری و تصادفات اتومبیل شود، اما تحقیقات موجود نشان می‌دهد که کودکانی که از این داروها استفاده می‌کنند کمتر دچار این عارضه می‌شوند.

* خشکی دهان

* سرگیجه

* اضطراب

* تپش قلب

* گلودرد

در مردان مبتلا به بزرگی پروستات مصرف این داروها ممکن است اشکال در ادرار کردن را بدتر کند.

برای تطابق با اثر خواب‌آلودگی این داروها رعایت نکات زیر کمک کننده است:

– دارو را در خانه چند ساعت پیش از خواب مصرف کنید.

– از سایر داروهایی که اثر خواب‌آور دارند پرهیز کنید.

– در حین استفاده از این داروها، از رانندگی و کار با ماشین‌های سنگین خودداری کنید.

اثر خواب‌آلوده کننده این داروها در طول زمان ممکن است کاهش یابد.

داروهای آنتی‌هیستامین نسل دوم:

از داروهای آنتی‌هیستامین نسل دوم می‌توان به فکسو فنادین، لوراتادین، سیتریزین و آکرواستین اشاره کرد. این داروها خاصیت ضدکولینرژیک ندارند و بنابراین در مقادیر تجویز شده، خواب‌آلودگی ایجاد نمی‌کنند.

عوارض شایع این گروه داروها عبارت اند از:

* سردرد

* خشکی دهان

* خشکی بینی

این عوارض اغلب موقتی هستند و در طول درمان برطرف می‌شوند.

در موارد نادری تپش قلب و احساس سنگینی بر روی قفسه سینه در حین مصرف این داروها رخ می‌دهد که در این صورت باید فورا به پزشک مراجعه کرد.

مصرف در بارداری و شیردهی:

زنان باردار و شیرده باید از این داروها اجتناب کنند، مگر اینکه پزشک آن‌ها را تجویز کند.

اسپری‌های بینی ‌آنتی‌هیستامین

اخیرا داروی آنتی‌هیستامین موضعی به صورت اسپری بینی هم به بازار دارویی آمده است.

این دارو که آزلاستین(نام تجارتی Astelin) نام دارد، می‌ تواند جایگزین داروهای خوراکی ضدآلرژی‌های فصلی شود و پُرخونی و گرفتگی بینی و سایر علایم آلرژی را برطرف کند.

عوارض جانبی این اسپری عبارت است از:

* مزه تلخ

* اثر خواب‌آلودگی آور

همچنین قیمت این اسپری‌ها بالاست.

احتیاطات مصرف:

گلوکوم، مشکل در دفع ادرار، مشکلات تنفسی مثل: آسم، آمفیزم و برونشیت مزمن، بیماری‌های تیروئید، بیماری‌های قلبی و فشارخون بالا.

زنان باردار و شیرده باید از مصرف این داروها اجتناب کنند، در صورت مصرف با پزشک مشورت نمایند.

تداخل آنتی‌هیستامین‌ها با داروهای دیگر:

آنتی‌هیستامین‌ها با یکسری از داروها تداخل دارند که در صورت مصرف هم‌زمان آن‌ها باید با پزشک مشورت گردد.

از آن‌جمله: داروهای خواب‌آور، آرام‌بخش‌ها و شل‌کننده‌های عضلات.

آنتی‌هیستامین‌ها اغلب در ترکیب با دکونژستانت‌ها و مسکن‌ها هستند، در صورت مصرف این داروهای ترکیبی باید از اجزای فعال آن اطلاع داشت تا درصورت مصرف همزمان با داروهای دیگر تداخلات آن‌ها را مدنظر قرار داد.

تضعیف سیستم عصبی مرکزی مانند خواب‌آلودگی شایع است به ویژه در مورد نسل اول. همچنین اثرات آنتی‌کولینرژیک مانند خشکی دهان

مصرف هم‌زمان آنتی‌هیستامین‌ها با داروهای مهارکننده متابولیسم کبدی غلظت آنهارا افزایش می‌دهد.
مصرف هم‌زمان آنتی‌هیستامین ترفنادین با کتوکونازول یا اریترومایسین ممکن است آریتمی قلبی مهلک ایجاد کند.

منابع:

۱- سایت دانشنامه‌آزاد

۲- سایت تبیان

تحریریه جامعه پزشکان ایران | ۱۶ مهر ۱۳۹۷

رنگ خون قاعدگی و تفسیر آن
برای اکثر زنان، قاعدگی از سن 12 یا 13 ...
خواندن بیشتر
علائم سوء کمبود اکسیژن در بدن
آثار سوء کمبود اکسیژن بر ارگان‌های بدن متخصصان بیماری ...
خواندن بیشتر
آشنایی با بیماری آزبستوز و نشانه‌های آن
آزبستوز (به انگلیسی: Asbestosis) عبارت است از التهاب ریه‌ها ...
خواندن بیشتر
دارونامه؛ آشنایی با داروی وارفارین
وارفارین (به انگلیسی: Warfarin) یا کمادین (به انگلیسی: Coumadin) ...
خواندن بیشتر
بواسیر؛ و غذاهایی که مناسب بواسیر نیست
بَواسیر (جمع باسور) یا باباسیل یا هِموروئید (به انگلیسی: ...
خواندن بیشتر
آشنایی با آنژین صدری و نشانه‌های آن
آنژین صدری یا آنژین قلبی (به انگلیسی و از ...
خواندن بیشتر
علت سردردهای دوران قاعدگی
اکثر خانم‌ها در دوران قاعدگی دچار سردرد می‌شوند می‌خواهیم ...
خواندن بیشتر
دارونامه؛ آشنایی با داروی آلتادین Althadin
آلتادین یک داروی گیاهی است. آلتادین (به انگلیسی :(Althadin) ...
خواندن بیشتر
سیروز الکلی
سیروز کبدی و انواع آن سیروز کبدی(به انگلیسی: Alcoholic ...
خواندن بیشتر