آشنایی با علل بیماری پنومونی یا ذات‌الریه

سینه پهلو، پنومونی (به انگلیسی: Pneumonia) یا ذات‌الریه وضعیت التهابی ریه ( عفونت تنفسی تحتانی ) است که عمدتاً کیسه‌های میکروسکوپی هوا موسوم به آلوئول‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این بیماری معمولاً در اثر عفونت ناشی از ویروس یا باکتری و گاهی نیز در اثر سایر میکروارگانیسم‌ها، برخی داروها و شرایط دیگر مانند بیماری خودایمنی رخ می‌دهد.
که بینی انسان برای محافظت از میکروب ها، گرد و غبار و دیگر عوامل عفونی از مخاط و مو پوشیده شده است هنگامی که مخاط بینی قادر به جلوگیری از چنین اتفاقی نیست این عوامل عفونی به اندام های داخلی وارد و تقسیم فراوان انجام داده و منجر به بیماری می‌شوند.
ذات‌الریه یک عفونت ریه است که می تواند شما را بسیار بد حال کند شما ممکن است سرفه، تب و تنفس سخت هم پیدا کنید برای اکثر افراد، ذات الریه می تواند در خانه درمان شود و اغلب در ۲ تا ۳ هفته پاک می‌شود اما افراد مسن، کودکان و افراد مبتلا به بیماری‌های دیگر می‌تواند بسیار بدحال شده و ممکن است نیاز به بستری در بیمارستان داشته باشند شما می‌توانید ذات‌الریه را در زندگی روزانه مانند (مدرسه یا محل کار ) دریافت کنید که به آن پنومونی مرتبط با جامعه می‌گویند شما همچنین می‌توانید آن را زمانی که در یک بیمارستان و یا اتاق پرستاری هستید دریافت کنید که به آن پنومونی بیمارستانی گفته می شود که ممکن است شدیدتر باشد.

*** علل پنومونی

– در اثر ارگانیسم‌های مختلفی شامل ویروس‌ها، باکتری‌ها، قارچ‌ها و انگل‌ها ایجاد می‌شود.
* باکتری‌های خاص از قبیل استرپتوکوک پنومونیه می‌تواند پس از یک حمله سرماخوردگی سبب پنومونی شود که استراحت در رختخواب، همراه با درمان مناسب از جمله درمان عفونت‌های باکتریایی مورد نیاز است در موارد دیگر، باکتری‌های اکتسابی از جامعه و برخی از باکتری‌ها مانند میکروب‌ها نیز می‌تواند سبب ذات‌الریه شود اگر چه ذات‌الریه ناشی از مایکوپلاسما شدید نیست اما هنوز هم ممکن است عواقب ویرانگر داشته باشد.

* ویروس‌های مسئول ایجاد آنفولانزا در صورت عدم درمان مناسب، و یا در شرایطی مانند (HIV ) که ایمنی فرد به خطر بیافتد می‌توانند پنومونی شدید ایجاد کنند ویروس آنفولانزا علت ذات‌الریه شناخته شده است و سبب حملات حاد تنفسی می‌شود اما معمولا سینه پهلوهای ویروسی به شدت باکتریایی نیستند.

* پنومونی قارچی معمولا در افرادی که غذای آلوده یا مواد زائد مانند مدفوع پرنده و یا گوشت آلوده به قارچ را مصرف می‌کنند گزارش شده است مشاهده شده است که افراد، با سیستم ایمنی آسیب‌پذیر و ضعیف در معرض خطر بسیار بالاتر ابتلا به بیماری‌های شدید، نسبت به افراد با ایمنی بدن سالم می‌باشد.

* انواع انگل می‌تواند ریه‌ها را مبتلا کند، از جمله: توکسوپلاسما گوندی، استرونگیلوئید استرکورالیس، آسکاریس، و پلاسمودیوم مالاریا. این ارگانیسم‌ها به‌طور معمول از طریق تماس مستقیم با پوست، بلع، یا از طریق یک حشره ناقل وارد بدن می‌شوند. به‌جز پاراگونیموس وسترمانی، بسیاری از انگل‌ها مشخصاً ریه‌ها را مبتلا نمی‌کنند، بلکه ریه‌ها را به‌طور غیرمستقیم از طریق قسمت‌های دیگر درگیر می‌نمایند.
برخی انگل‌ها، به‌خصوص آن‌هایی که به گونه‌های آسکاریس و استرونگیلوئید تعلق دارند، واکنش ائوزینوفیلیک شدید را موجب می‌شوند که ممکن است به سینه پهلو ائوزینوفیلیک منجر شود.
در عفونت‌های دیگر مانند مالاریا، ابتلای ریه در درجه اول مربوط به التهاب سیستمیک ناشی از سیتوکین است. در جهان توسعه‌یافته این عفونت‌ها در افرادی که از سفر باز می‌گردند و یا در بین مهاجران بیشتر شایع است. در سطح جهان بیشترین شیوع این عفونت‌ها در کسانی است که دچار نقص سیستم ایمنی هستند.

* پنومونی اکتسابی از امکانات مراکز درمانی
پنومونی ایجاد شده در بیمارستان
در بیمارستان، بی‌دقتی، بهداشت ضعیف و یا خطا در ضدعفونی می‌تواند سبب پنومونی شود. این نوع از پنومونی که توسط گونه‌ای خاص از میکروب‌های بیماری‌زا رخ می‌دهد معمولا در برابر دارو مقاوم هستند و بنابر این درمان آن دشوار است.

– در اثر استنشاق مواد شیمیایی مانند بخارهای سمی نیز التهاب ریه ایجاد می‌شود.

– التهاب ریه در اثر استشاق مواد حساسیت‌زا ایجاد می‌شود.

– مواجهه با موادی که در محیط کار یا محیط‌های دیگر وجود دارند، باعث ایجاد التهاب در بافت ریه می‌شود، مثلا در برخی کشاورزان در اثر تنفس گردوغبار، التهاب ریه رخ می‌دهد.

– در بیشتر موارد، نوعی استرپتوکوک مسئول عفونت باکتریایی ریه است.

– در اثر استفراغ، بخشی از محتویات معده وارد ریه‌ها می‌شود و موجب التهاب ریه‌ها می‌گردد.

*** علایم پنومونی – عفونت ریه
علایم مشترک: علایمی که تقریبا به طور گسترده در تمام بیماران مبتلا به ذات‌الریه مشاهده می‌شود.
علایم اولیه شامل تب اغلب با درجه بالای، اما درجه پایین نیز گزارش شده است سایر علایم اولیه شامل لرز، سرفه مداوم، اشکال در تنفس می‌باشد به نظر می‌رسد با بالا بودن سطح استرس، ورزش و دیگر اشکال عوامل استرس زا علایم شدیدتر است علاوه بر این، سردرد، از دست دادن اشتها، ضعف، بی‌حالی، درد بیش از حد قفسه سینه و افزایش تولید عرق توسط بیماران پنومونی گزارش شده است.

علایم پنومونی ناشی از باکتری: علائم پنومونی ناشی از باکتری معمولا سریع است و شامل:
سرفه – شما به احتمال زیاد سرفه خلط دار دارید این خلط ها به رنگ زنگ زده یا سبز و یا آغشته به خون هستند.
تب ( درجه حرارت بالا ).
تعریق بیش از حد.
تنفس سریع و احساس تنگی نفس.
سرعت تنفس بالا.
تکان خوردن، دندان قروچه و لرز.
درد قفسه سینه که اغلب با سرفه یا تنفس بدتر می‌شود.
ضربان قلب سریع.
احساس خستگی یا ضعیف زیاد.
تهوع و استفراغ.
اسهال.

در موارد شدید ( تغییر وضعیت ذهنی شخص ).

علایم پنومونی ناشی از ویروس : نشانه‌های کلیدی آن عبارتند از بی‌حالی، تب با درجه بالا و تنگی‌نفس و در کنار آن سرفه خشک و درد عضلانی نیز گزارش شده است علایم ناشی از ویروس‌ها همان‌هایی هستند که ناشی از باکتری می‌باشد اما آن‌ها به آرامی ظاهر می شوند و اغلب بد نیستند.

*** افراد در معرض ابتلا به پنومونی

کودکان خصوصا آن‌هایی که بیماری مزمن دارند.

افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن قلبی، ریوی، کبدی، کلیوی، آسم، دیابت

افرادی که سیگار می‌کشند.

افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند مانند افراد مبتلا به ایدز

افراد پیر و ضعیف

افرادی که طحال آنان با جراحی برداشته شده است.

افراد الکلی

*** عوامل خطر پنومونی
سن: کودکان و افراد مسن، که اغلب مریض می‌شوند در معرض ذات‌الریه هستند.

بیماری مزمن: بیماری مزمن، مانند اختلالات کلیوی، بیماری‌های مربوط به ریه و دیابت، شانس بالای ابتلا به ذات‌الریه، به ویژه از گونه‌های مقاوم در برابر دارو را دارند.

سیستم ایمنی بدن ضعیف: بیماران مبتلا به ایدز، SLE و یا دیگر بیماری‌های با نقص ایمنی در معرض خطر ابتلا به ذات‌الریه می‌باشد آن‌ها دارای یک سیستم دفاع به اندازه کافی قوی برای مبارزه با عفونت نیستند و به همین دلیل آن‌ها ذات‌الریه می‌گیرند.

*** پیشگیری از پنومونی

– سیگار کشیدن بافت ریه را تخریب می‌کند و ریه را نسبت به عفونت‌ها آسیب‌پذیر می‌کند.

– برای باکتری پنوموکوک واکسنی تهیه شده است، اما جزء برنامه‌ی واکسیناسیون کشوری نیست. برای دریافت آن می‌توانید به پزشک مراجعه کنید.

– اگر بالای ۶۵ سال دارید، سیستم ایمنی شما ضعیف شده است یا به بیماری مزمنی مانند بیماری مزمن قلبی، ریوی، کلیوی، کبدی، آسم و یا دیابت دچار هستید، باید واکسن پنوموکوک را دریافت کنید. همچنین باید به خوبی از خود مراقبت کنید و برای پیشگیری از ابتلا به پنومونی ویروسی، واکسن آنفلوانزا بزنید.

– اگر به هر علتی با جراحی، طحال شما برداشته شده است، دریافت واکسن پنوموکوک بسیار اهمیت دارد.

– در صورت ابتلا به سرماخوردگی و سایر عفونت‌های تنفسی باید نکات بهداشتی رعایت گردد تا از انتقال عوامل بیماری‌زا به افراد مستعد بیماری پیشگیری شود.

*** تشخیص پنومونی

با معاینات و برخی اقدامات دیگر (مانند: رادیوگرافی)، بیماری تشخیص داده می‌شود.

در موارد نادری، ممکن است یک بیماری شبیه به عفونت ریه باشد و به بررسی‌های بیشتر نیاز باشد، مثلا سرطان ریه با چنین علائمی بروز می‌کند.

***چه موقع به پزشک مراجعه کنید
اگر شما احساس ناراحت کننده پس از یک سرماخوردگی یا آنفلوآنزا ناگهانی، و یا اگر سرفه با احساس درد در قفسه سینه یا تب دارید به پزشک خود مراجعه کنید.

*** درمان پنومونی
درمان‌های خانگی – برخی از درمان‌های خانگی می‌تواند در مقابله با علائم ذات الریه کمک کند.
استراحت و خواب کافی داشته باشید.
مقدار زیادی مایعات بنوشید.
سیگار نکشید.
اگر سرفه باعث شب بیداری شما می‌شود جهت گرفتن داروی ضد سرفه با دکتر خود صحبت کنید.
اگر شما نشانه‌های بد حالی، یک سیستم ایمنی ضعیف و یا بیماری جدی دیگری هم دارید ممکن است نیاز به رفتن به بیمارستان داشته باشید.

برای پنومونی که توسط باکتری ایجاد می‌شود دکتر شما به شما آنتی‌بیوتیک می‌دهد. آنتی‌بیوتیک‌ها تقریبا همیشه پنومونی ناشی از باکتری را درمان می‌کند. آنتی‌بیوتیک‌ها دقیقا طبق دستورمصرف کنید و نیاز به گرفتن دوره کامل آنتی‌بیوتیک‌ها می‌باشد.
پنومونی به شما احساس بیماری می‌دهد. اما پس از مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها، شما باید شروع به احساس بهتر نمایید. اگر شما احساس بهتری پس از ۲ تا ۳ روز مصرف آنتی‌بیوتیک نداشتید با دکتر خود تماس بگیرید.

پنومونی ناشی از ویروس معمولا با آنتی‌بیوتیک درمان نمی‌شود. گاهی اوقات، آنتی‌بیوتیک‌ها برای جلوگیری از عوارض استفاده می‌شوند. این پنومونی با درمان در منزل، مانند استراحت و مراقبت از سرفه معمولا خوب می‌شود.
داروها شامل ترکیبی از داروهای مختلف که بسته به نوع پنومونی داده می‌شود در برخی موارد مانند ( ذات‌الریه شدید و مقاوم به درمان ) بستری شدن در بیمارستان ممکن است لازم باشد.

** واکسیناسیون

واکسیناسیون هم در کودکان و بزرگسالان مانع از بروز برخی سینه پهلوهای باکتریایی و ویروسی می‌شود. واکسن آنفلوآنزا عملکرد نسبتاً مؤثری در برابر آنفلوآنزای A و B دارد. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC) واکسیناسیون سالانه برای تمام افراد ۶ ماهه به بالا را توصیه می‌کند. مصون کردن کارکنان مراقبت‌های بهداشتی خطر ابتلا به سینه پهلو ویروسی را در بین بیماران آن‌ها کاهش می‌دهد.
در صورت شیوع آنفلوآنزا، داروهایی از جمله آمانتادین یا ریمانتادین ممکن است به جلوگیری از بیماری کمک کند. تأثیر زانامیویر یا اسلتامیویر مشخص نیست چرا که تولید کنندگان اوسلتامیویر از انتشار داده‌های آزمایشی جهت تجزیه و تحلیل مستقل آن‌ها خودداری کرده‌اند.

واکسیناسیون علیه هموفیلوس آنفلوآنزا و استرپتوکوک سینه پهلوه شواهد خوبی برای تأیید استفاده از آنها فراهم کرده است. واکسیناسیون کودکان در برابر استرپتوکوک سینه پهلوه منجر به کاهش بروز این عفونت در افراد بزرگسال می‌شود، چرا که بسیاری از بزرگسالان این عفونت‌ها را از کودکان می‌گیرند. واکسن استرپتوکوک سینه پهلوه برای بزرگسالان در دسترس است و مشخص شده که این واکسن خطر ابتلا به بیماری پنوموکوکی مهاجم را کاهش می‌دهد. هم اکنون واکسن موثرتری با نام Prevenar13 جهت پیشگیری از باکتری استرپتوکوک پنومونیه در بازار موجود است که نه تنها برای کودکان قابل استفاده است بلکه برای افراد بالاتر از ۵۰ سال نیز شدیدا توصیه می‌شود . علاوه برآن ، افراد با بیماری‌های مزمن قلبی ریوی کلیوی و کبدی ، دیابتی، دریافت کنندگان داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی و کورتون طولانی مدت ، کاندید پیوند، مشکلات طحال، افراد سیگاری و الکلی ، مبتلایان به هر نوع بدخیمی حتما باید این واکسن را دریافت نمایند. این واکسن هم اکنون در ایران نیز موجود است.

** درمان‌های طبیعی پنومونی

آویشن: به عنوان ضد اسپاسم در درمان سیاه سرفه، برونشیت، عفونت ریه، سرماخوردگی و آنفلوآنزا استفاده می‌شود. برای درمان سرفه، یک مشت آویشن را در یک لیتر آب جوشانده و آن را صاف کنید، بعد ۲۵۰ گرم عسل به آن اضافه کرده و هر روز نصف فنجان میل کنید.

سیر: ضدعفونی‌کننده قوی برای مجاری ریه است و مصرف آن به سرعت خلط سینه را کم می‌کند. سوپ سیر در زمستان، مجاری تنفسی را تقویت می‌کند و برای مرض برونشیت مفید است.

کدو حلوایی: نرم کننده سینه و خنک کننده می‌باشد.

جوشانده عناب: تسکین دهنده برای درمان عفونت‌های گلو، برونشیت، روده‌ها و مجاری ادرار است. به این صورت که ۳۰ تا ۶۰ گرم عناب خشک را در یک لیتر آب به مدت نیم ساعت می‌جوشانند و آن را مصرف می‌کنند.

دم کرده گل ختمی و برگ ختمی: برای درمان عفونت‌های مجاری تنفسی، تورم روده، انواع زکام، برونشیت، درد گلو، ورم حنجره و آنژین بسیار مفید است.

جوشانده خرما: ۶۰ گرم خرما در یک لیتر آب جوش بریزید و پس از ولرم شدن میل کنید. برای درمان زکام، درد گلو و عفونت‌های ریوی موثر است.

جوشانده برگ کرفس: جوشانده ۳۰ گرم برگ کرفس در یک لیتر آب مخلوط با شیر، در درمان بیماری‌های ریوی و گرفتگی صدا موثر است.

پیاز: گوگرد پیاز، پس از ورود به خون وقتی وارد ریه‌ها شد، با عفونت‌های مجاری تنفسی مبارزه می‌کند.

جوشانده انجیر: برای درمان برونشیت‌های کهنه دارای خاصیت فوق‌العاده‌ای است.

آب هویج: در رفع ترشحات برونش‌ها و ریه‌ها فوق‌العاده موثر است.

*** مقایسه پنومونی و برونشیت

پنومونی اغلب شدیدتر از برونشیت می‌باشد. برونشیت، التهاب یا عفونت راه‌های هوایی بزرگ (برونش‌ها) می‌باشد. در برخی مواقع، برونشیت و پنومونی همزمان رخ می‌دهد که به آن برونکوپنومونی می‌گویند.

منبع: کتاب پزشک خودتان باشید : ترجمه و تالیف پروفسور محمد حسین حاجبی

تحریریه جامعه پزشکان ایران | ۱۵ مهر ۱۳۹۷

رنگ خون قاعدگی و تفسیر آن
برای اکثر زنان، قاعدگی از سن 12 یا 13 ...
خواندن بیشتر
بعد از ۴۰ سالگی چطور پوستی محکم و شاداب داشته باشیم
زنان زمانی که به ۴۰ سالگی می‌رسند یکی از ...
خواندن بیشتر
بواسیر؛ و غذاهایی که مناسب بواسیر نیست
بَواسیر (جمع باسور) یا باباسیل یا هِموروئید (به انگلیسی: ...
خواندن بیشتر
علت سردردهای دوران قاعدگی
اکثر خانم‌ها در دوران قاعدگی دچار سردرد می‌شوند می‌خواهیم ...
خواندن بیشتر
تغذیه سالم؛ آشنایی با خواص و مضرات بامیه
بامیه (Okra) از ارزش غذایی بالایی برخوردار است. خواص ...
خواندن بیشتر
علت تورم سقف دهان چیست؟
سقف دهان شامل یک صفحه استخوانی در جلو و ...
خواندن بیشتر
عوارض ناخوشایند مصرف بیش از حد آب لیمو
با افزودن لیمو یا آبلیموی تازه به آب می‌توانید ...
خواندن بیشتر
چکاپ‌های زنانه و مردانه
توصیه می‌شود كه افراد تا سن ۴۰ سالگی هر ...
خواندن بیشتر
آثار خوب و بد‌‌‌‌ ترشی بر بد‌‌‌‌ن!
به گزارش سلامت آنلاین: ترشی‌ها به خصوص در فصل ...
خواندن بیشتر
چرا بعد از غذا خوردن حالت تهوع می‌گیرید؟
زمانی حالت تهوع مشکلی جدید برای شما محسوب می‌شود ...
خواندن بیشتر
بهترین رژیم غذایی برای گروه خونی شما چیست؟
آیا می‌دانید که چه نوع غذاها و خوردنی‌هایی متناسب ...
خواندن بیشتر